Çekme Kaset

Russian Red: İspanyol meyhanesinde bir küçük kadın

2012-01-30T11:03:00.005+02:00

Russian Red, Avea’nın Escape to Music konserleri kapsamında İstanbul’da konuk ettiğimiz isimlerin sonuncusuydu. İspanyol müzisyen, çocuksu vokaliyle renklendirdiği sakin indie rock şarkıları çalıp söyleyen bir genç kız. İstanbul’a uğradığında kendisiyle bir söyleşi yapmıştık, elbette böyle durumlarda iki hafta oldukça uzun bir gecikme süresi ancak yine de paylaşılması, rafta kalmasından iyidir diyerek, mahcubiyetle yayınlıyorum... Bu röportajın gerçekleşmesindeki katkılarından ötürü Avea Kurumsal İletişim ekibi ve özellikle Burcu Şensoy'a teşekkürlerimle.

Öncelikle İstanbul’a hoşgeldin. Nasıl bir duygu burada olmak?
Daha önce hiçbirimiz buraya gelmemiştik dolayısıyla heyecanla bekliyorduk bunu. Yılın ilk konseri ve iki ay içindeki ilk konserimiz. Dün ve bugün yemeğe çıkmak dışında pek bir şey yapmadık ama gerçekten çok hoş bir yer.
Az önce soundcheck yaptın, konser mekanını da biraz tanımış oldun. Akşamki konserden neler bekliyorsun?
Hala biraz meraklıyım, çünkü yeni bir sound deniyoruz. Elektrik gitarımı daha çok kullanıyorum. Bu da yeni formatımızla ilk konserimiz olacak. Deneme gibi olacak, bakalım.
Yeni format derken kastın ne?
2011’de sadece İspanya’da tüm grup olarak çaldık. Ben daha çok akustik gitar çalıyordum, klavyecimiz, gitarist, davulcumuz, basçımızla normal bir gruptuk. Ama İspanya dışında üçlü olarak turladık. Artık bunu her yerdeki konserlere taşıyacağız. İstanbul konseri bunu denediğimiz ilk konser olacak.
İkinci albümün “Fuerteventura” ilkine kıyasla daha farklı, daha bütünlüklü ve kısmen daha olgun bir albüm. Sen iki albümün arasındaki farkları nasıl değerlendiriyorsun?
İlk başladığımda bunu profesyonel olarak yapmak kafamda yoktu, sadece şarkılarımı çalıyordum. İkinci albümde artık iki yıldır konserler vermekteydim ve artık o albümü dinleyemez hale gelmiştim. Bilirsin insan her şeyin (hataların, detayların) fazlasıyla farkında oluyor kendi albümlerini dinlerken. Dolayısıyla 20 yıl sonra da dinleyebileceğim bir albüm yapmaya kararlıydım. Tabii şimdi de dinlediğimde değiştirmek isteyeceğim şeyler duyuyorum çünkü ses konusunda çok takıntılıyım ve oldukça deneyler yapıyorum. Şöyle toparlayabilirim, ilk albümde profesyonel olarak müzik yapacağımdan emin değildim ama ikincide artık kesinlikle emindim ve müziği ciddiye almak istedim.
Prodüktörün Tony Doogan’la çalışmak da önemli bir fark yaratmıştır herhalde.
Kesinlikle! Kişisel olarak konuşuyordum ama elbette birlikte çalıştığım insanlar bunu çok etkiledi. Tony Doogan Belle and Sebastian, Delgados, Mogwai gibi çok sevdiğim İskoç gruplarla çalışmıştı. Belle and Sebastian’ın bazı üyeleri albümümde de çaldılar. Benim şarkılarımı anladılar ve çok cömerttiler.

"İngilizce yazma tercihi kendiliğinden"
Müziğin sükunetiyle de Belle and Sebastian’ı anımsatıyor zaten. Sende etkileri var mıdır?
Tabii ki. Sevgimin yanında onların bu albümde çalması da çok önemliydi. Onlar çok uzun yıllardır bu işin içindeler bense daha yeni öğreniyorum. Bazen onların yaptıkları şeylerin kafama yatmadığı oluyordu, ama onlar olumlu anlamda ısrarcı oluyorlardı ve bir noktada buluşuyorduk. Ve stüdyoda benim yoğunluğa dayanamadığım anlarda bana çok destek oluyorlardı tecrübeleriyle.
Müziğinde en çok dikkatimi çeken şey, bu şarkıların uzaktan yakından İspanyol müziği gibi tınlamaması. Örneğin Türkiyeli müzisyenler de iyi indie rock albümleri çıkartıyorlar ama bir noktada o Türk müziğine ait tınılar illa oluyor müziklerinde. Sende ise bu yok...
Çünkü ben Türk değilim! Hahaha şaka yapıyorum. Çocukluğumdan beri Anglo-Sakson müzikleri dinliyorum. Özellikle babam 1960’lar ve 70’lerin Amerikan ve İngiliz gruplarını dinlerdi hep: The Beatles, The Beach Boys, Buffalo Springfield, The Kinks, Cat Stevens... Ben bunlarla büyümüşüm, müziği bunlarla öğrenmişim. Bu şekilde müziğimde etkisi ülkemin müziklerinden daha çok olmuştur.
İngilizceyi de çok rahat kullanıyorsun. İngilizce yazmanın sebebi nedir?
Müzik öyle mahrem, kişisel bir şey ki, yapmaya başladığında bir şekilde çıkıyor ve durduramıyorsun. O zaman da bir ikilem yaşamıyorsun, kendiliğinden oluyor.
İspanya’daki indie müzik sahnesi ne durumda? Senin dışında iyi gruplar var mı?
Çok ilginç bir indie müzik sahnesi var İspanya’da. Kimisi İngilizce, kimisi İspanyolca yapıyor. Pek çoğu da çok özgün. Bir tanesi Bigott, Zaragoza’lı bir grup, çok seviyorum. Tulsa var, İspanyolca ama Amerikan folk müziğine yakın bir müzik yapıyor. Çok zekice sözleri var. Hola a todo el mundo da var bir de.
Son zamanlarda neler dinledin?
PJ Harvey’nin son albümünü dinledim. The Shins ve biraz da Billie Holiday.
Russian Red’i 2012 yılında neler bekliyor?
Konserlere devam edeceğiz yıl sonuna kadar. Gezmeyi ve müzik yapmayı seviyorum, dolayısıyla 2012 sonuna kadar yapacak daha iyi bir şey düşünemiyorum. Ölmezsem tabii.
Turne rotan belli mi?
Glasgow ve Londra’da konserler vereceğiz Belle and Sebastian üyeleriyle. Sonra rotamız Asya ve Avrupa’da konserler, ardından mütevazı bir ABD turnesi ve arkasından Güney Amerika’da konserler olacak.

Best of 2011 @Babylon

2012-01-23T15:51:00.003+02:00

Müzik yazarlığının kaçınılmaz aşamalarından birisi yıl sonu listeleridir, malum. Biz de listelerimizi yaptık biliyorsunuz. 2011 defterini kapatmadan önce en iyileri son bir kez selamlamlıyoruz. Babylon'daki dostlar böyle bir güzellik düşünmüşler, beni de içinde bulunmaktan mutluluk duyacağım bir olağan şüpheliler listesinin içine katmışlar. Ben de ekibin geri kalanı gibi yarım saatliğine DJ setinin başına geçip yılın en iyilerini çalacağım, çoklukla da ortada güzel insanlarla güzel muhabbetlere dalacağım.

Siz de Babylon Lounge'a gelin yarın akşam, müzik dinleyelim, iki kadeh devirip muhabbet edelim, "Abi bu albüm overrated ya, bir türlü ısınamadım ben" geyikleri çevirelim.

Uggie ve sinemanın en iyi aktör-köpekleri

2012-01-09T19:13:00.003+02:00

Altyazı dergisinin verdiği “Bir Zamanlar Anadolu’da” kurgu günlüğünde Nuri Bilge Ceylan henüz açılış sahnesindeki köpekten “İstediğim gibi oynayamadı. Halbuki eğitimli de bir köpekti,” diye bahsediyor. Sinemada hayvanların oyunculuğuna kafayı takmamış birisi için komik bir cümle olabilir. Ama dikkatli bir izleyici için bir hayvanın ne kadar iyi oynadığı bir izleyiciyi filmde tutan kritik bir nokta olabilir. Gerçekten doğru davranamamış bir hayvan, sizi saniyesinde filmden uzaklaştıracaktır. Tam tersine, iyi bir oyuncu hayvan da şüphesiz sizi filme bağlayacak, en basitinden sempatinizi artıracaktır.

Bu yıl, “The Artist”in yıldızlarından Uggie’nin Oscar adaylığı kapması için bir kampanya başlatıldı. Çok büyük ihtimalle başarıya ulaşmayacak ama ileride bu tartışmanın alevlenmesi beklenebilir, zira son yıllarda bu işin son derece ciddiye alındığını görebiliyorsunuz. Buna karşı çıkanlardan birisi olan, Awards Daily’nin editörü Sasha Stone da “onlar bunu oyunculuk için değil, ödül almak ya da dayak yememek için yapıyorlar” diyor, ki acımasız olsa da kısmen haklı. Ancak kendisi Andy Serkis’in şempanze Ceasar rolünde Oscar adayı olması için kampanya da yapıyordu!

Uggie’nin bu yılki en iyi performansı çıkardığını iddia eden eleştirmenler var. Abartılı olabilir ama şu bir gerçek, film sonrasında aklınızda kalan şeylerden birisi de onun performansı. Ben de ondan hareketle yakın tarihte oyunculuğunu ve filmde tuttuğu yeri unutamadığım beş köpeği anımsadım. Aslında bunu genel anlamda “evcil hayvan” olarak değerlendirecektim ama köpeklerle ve “son 20 yıl” ile sınırlandırmakta fayda gördüm. Altını çizmek istediğim son nokta ise bu beşlinin filmin gelişiminde kilit yere sahip olan, gerçek birer karakter olan köpekler olmaları.

5- Beginners - Cosmo
Bu yıl Jack ile birlikte parlayan bir başk yıldız da Cosmo oldu. Babasının ölümünden sonra Ewan MacGregor’ın oynadığı Oliver’a “miras” kalan Cosmo, bir anlamda ayrılamadığı ama birlikte yaşamakta da zorlandığı bir varlık olarak ana karakterimizin babasının ölümüyle özdeşleştirdiği bir canlı oluyordu.

4- Amores Perros – Richie
Inarritu’nun ilerleyen filmlerinde kullana kullana yoracağı “kesişen öyküler” filmlerinin ilki muhteşem bir başarıdır. Üç köpeğin bağladığı üç çarpıcı öykünün arasında beni en çok harap etmiş olanı manken Valeria ve Richie’si arasındakidir. Valeria’nın önce kariyerinin çöktüğü günlerdeki yegane arkadaşı, sonra da hayatının başına yıkılmasının müsebbibi olan Richie ise küçüklüğünden beklenmeyecek kadar kilit bir karakter.

3- The Artist – Jack
Uggie, Jack rolünde gerçekten filmin önemli ayaklarından birisi. Sinemanın sesli döneme geçmesiyle birlikte yönünü kaybeden George Valentin’i ayakta tutan, ona sahip çıkıp yoldaşlık eden tek dostu o. Bu listedeki ve bu yılki tartışmaları hak eden, iyi oyununun ötesinde gerçek bir karakter Uggie.

2- The Mask - Milo
Belki de 1990’ların en iyi komedi-macera filminin en zeki karakteri Milo idi. Stanley Ipkiss gibi maskesiz halinde gerçek bir kazma olan bir karakterin başını defalarca beladan kurtaran, kah hapisane duvarlarını aşan, kah ağzıyla kapıyı açıp arabadan atlayan, hatta nihayetinde maskeyi kafasına geçirip yıldızlaşan gerçek bir kahraman.

1- Wendy and Lucy – Lucy
Kelly Reichardt’ın ikinci filmi kanımca Amerikan bağımsız sinemasının 2000’lerde çıkartığı en hakkı yenmiş filmlerden birisi. Bir yanıyla “bir türlü başlayamayan yol filmi” olan bu öyküde Wendy’nin köpeği Lucy, filme adını verecek kadar etkileyici. Hem inanılmaz güzel bir köpek, hem de çok başarılı bir oyuncu Lucy. Ve o sessizliği içinde en iyi dostuna çok acı ama muhteşem bir hayat dersi verecek kadar da olgun.

fırat sırma utana sıkıla sunar: 2011'in en iyi albümleri

2011-12-30T19:22:00.010+02:00

2011'de müzik adına yapılanlar hakkında ahkam kesecek durumda değilim.. 200-300 albüm dinlemedim, tatma fırsatı bulduğum sınırlı sayıda albümün de belki hepsinin hakkını veremedim yeterince.. kim bilir ne iyi albümler kaçtı arada, 2012'de geriye dönüp yakalamayı ümit ediyorum bir kısmını..

bahanelerden yoruldum ama hayat şu son gününü yaşamakta olduğum yılda epey zorladı beni; yeni bir albüm edinip de dinlemediğim, hatta daha genel olarak hiçbir şeye elimin gitmediği 2-3 aylık bir dönem bile oldu.. blog da bundan nasibini aldı tabi ki, ciddi bir şekilde ihmal ettim kendisini.. neyse, hala buradayım ve yıl bitmeden bu sene beni en çok mutlu eden albümleri sıralayacak heyecanı yeniden bulduğum için memnunum..

geçen seneki listenin ilk sırasında mükemmel bir albüm vardı, bu yıl ise hiçbir albüm o hissi uyandırmadı bende.. müzik açısından nasıl bir yıldı peki 2011 benim için? wolf parade'in süresiz bir şekilde ara vermesinin ardından, dan boeckner handsome furs, spencer krug ise moonface'in yeni albümleriyle affettirdi kendini; R.E.M. tertemiz bir şekilde dağıldı; red hot chili peppers frusciante'siz ikinci döneminin ilk albümünü yayınladı; british sea power ise kabak tadı vermeye başladı.. şahane bir yıl değil gibi geldi bana, ama dediğim gibi, bu yıl ben de pek şahane değildim..

bu yılki listede klasik bir sıralama yapmak yerine albümleri beşerli gruplar halinde sıralamaya karar verdim; toplam 40 albüm, sekiz grup var ve her grubun içindeki parçalar arasında herhangi bir sıra yok.. buyrunuz..

Wild Beasts - Smother

The Black Keys - El Camino

Bon Iver - Bon Iver

Handsome Furs - Sound Kapital

Kasabian - Velociraptor!

Patrick Wolf - Lupercalia

Real Estate - Days

Girls - Father, Son, Holy Ghost

WU LYF - Go Tell Fire to the Mountain

Elbow - Build a Rocket Boys!

Okkervil River - I Am Very Far

Atlas Sound - Parallax

Florence + The Machine - Ceremonials

Feist - Metals

The Vaccines - What Did You Expect From the Vaccines?

Moonface - Organ Music Not Vibraphone Like I’d Hoped

TV on the Radio - Nine Types of Light

Fleet Foxes - Helplessness Blues

St. Vincent - Strange Mercy

Arctic Monkeys - Suck it and See

M83 - Hurry Up, We’re Dreaming

Kate Bush - 50 Words for Snow

Youth Lagoon - The Year of Hibernation

Miles Kane - Colour of the Trap

Guillemots - Walk the River

City and Colour - Little Hell

R.E.M. - Collapse into Now

PJ Harvey - Let England Shake

The Decemberists - The King is Dead

Radiohead - King of Limbs

Hard-Fi - Killer Sounds

Red Hot Chili Peppers - I’m With You

Sons and Daughters - Mirror Mirror

Iron & Wine - Kiss Each Other Clean

British Sea Power - Valhalla Dancehall

tUnE-yArDs - w h o k i l l

Beirut - The Rip Tide

Death Cab for Cutie - Codes and Keys

My Morning Jacket - Circuital

Cults - Cults

2011'in en iyi yerli albümleri

2011-12-27T12:19:00.007+02:00

2011'e dair en iyiler listesi yapmıştım, ama o listeye dair gelen sorulardan birkaçı neden Türkçe albüm olmadığına dairdi. Aslında cevap çok az yerli albümün o listeye girebilecek kalitede olmasıydı, ama bu hiç de iyi iş yok demek değildi. Düşündüğüm bir işti, ama belki de üşengeçlik/zamansızlık dolayısıyla unutulacaktı. Oysa yazılmayı, hatırlanmayı, belki kaldığı gölgeden çıkartılmayı ya da sadece paylaşılmayı hak eden albümler vardı. Evet, genel olarak çok büyük bir tatmin yaşadığımı söyleyemeyeceğim, bunu da listenin 10 değil, dokuz albümle sınırlı kalmış olmasından görebilirsiniz. Bu albümlerden üçünün 2010'un son aylarında çıkmış olması da 2011'i iyice dramatik bir hale getiriyor açıkçası. Ama her şey o kadar karanlık değil. Zira iki tanesi dışında bunların tamamı ilk albüm. Dün Güven Erkin Erkal'ın twitter'ında paylaştığı bir bilginin ışığında düşününce ilgi çekici bir durum. Evet, belki Türk rock'ını 2000'ler boyunca taşıyan Duman-mor ve ötesi-Athena-Kurban dörtlüsünün albümleri önceki sene çıktığı için burada yoklar, ama belki de yavaş yavaş nöbet değişimi zamanı geliyordur ve bu sessizlik fırtınadan hemen önce yaşanandır. Kim bilir?

Not: Liste alfabetiktir.

Bülent Ortaçgil - Sen

Dünyadaki şarkıyazarlarını bir arada düşündüğünüzde Ortaçgil'in yeri kesinlikle en büyüklerden aşağıda değildir. Amerikalıların "national treasure" dedikleri türden bir kıymet taşıyor kendisi. Artık üstadın müziğini kendisinden başka bir şeyle açıklamak mümkün olmadığı için "Sen"in en keskin farkı daha büyük bir sound, biraz daha fazla yaylı düzenlemeleri. Ve elbette 20 yıldan beri Erkan Oğur'un var olmadığı ilk albüm olması. Sözlerde de yılın yarısını geçirdiği Bozburun etkisinin arttığı, sahilin şehire iyice baskınlaşması gerçeği var. Kişisel olarak "Light" ulaşılmazlığında görmesem de bir türlü barışamadığım "Gece Yalanları"nın ardından fazlasıyla benimsediğim bir kayıt oldu "Sen."
Kilit şarkı: Denize Doğru

Cenker - Vesaire Vesaire

"Büyüdük şimdi dertler büyük sanki dünya bizi yutacak / Duyduk ki belki giden aşklar bir gün bizi bulacak / Büyüdük, kıyamadığımız düşlerimizdi bir ara / Gördük aslında yokmuş hiçbirinde bir numara"
Son zamanlarda bir Türkçe rock anlamında bu kadar doğrudan ama güzel ifadeler duydunuz mu bilmiyorum ama Cenker'in "Vesaire Vesaire" albümünü dinlediyseniz Doğu Göçük'ün kaleminden benzer ifadeleri duymuş olmalısınız. 2010'un son günlerinde çıkmış olan albüm aslında Cenker Kardeşler'in arkadaşı Doğu'nun sözlerini müziklendirmesiyle başlayan projenin vardığı nokta. Cenker'in temiz gitarları ve şarkı yazarı işçiliğiyle maalesef gölgede kalmış, orada duran ve değerini bulmayı bekleyen bir gitarlı pop/soft rock albümü.
Kilit şarkı: Yirmi Beş

Haossaa - Haossaa

İtiraf etmeliyim ki Peyote sahnesine son bir-iki yılda gereken ilgiyi gösteremediğim için çok geç tanıştım Haossaa ile. Albümleri ise beni çarpmakta gecikmedi, ilk dinleyişte vuruldum. Belli ki bu üçlü noise rock'ı yiyip bitirmiş, onun ne olduğuna vakıf olmuş adamlar. Zira bu türü böylesi bir punk vur-kaçında, saf ve en doğrudan haliyle yapmak aslında göründüğü kadar kolay değil. Lightning Bolt başyapıtı "Hypermagic Mountain" ile yakın değerde gördüğüm bu kayıt, tahminen bir 6-7 yıl önce ABD'deki bir plak şirketinden yayınlanmış olsaydı o yıl onu pek çok listenin üst sıralarında görürdük.
Kilit şarkı: Holgar Godoni

Mabel Matiz - Mabel Matiz

"Bu karanlık sokaklar yalnız onların değil" derken haksız değil Mabel Matiz. Ne sound, ne imaj anlamında kalıplara uymayan bir güzel çocuk çıkıp kendisini dinleyecek kitleyi buluyorsa hele... Murat Yılmazyıldırım ve Yusuf Demirkol'un (Zakkum) çocukluğunu 1980'lerde yaşamış aşk çocuğu olarak tanımladığım Mabel Matiz, insanı en beklemediği anda yakalayan, dinleyenin içine çok ince bir sızı yerleştiren şarkılarıyla bu yılın en özel keşfiydi.
Kilit şarkı: Kül Hece

Melis Danişmend - Daha Az Renk

Müziğiyle dostunuz olmuş, derdinizi paylaşmış pek çok müzisyen vardır. Melis Danişmend'in ise bir farkı var, o sizin arkadaşınız olmak istiyor. Spitney Beers, yani üçnoktabir, dergiler ve gazetelere yazdığı yazılar derken Melis yıllardır göz önündeydi. Ama "Daha Az Renk"e gelene kadar potansiyelini hiç tam anlamıyla ortaya koymamıştı kanımca. 2010'un son günlerinde gelen "Daha Az Renk" sakin atmosferinin ardında müthiş bir cesaret gösterisi aslında. Evet, bugüne kadar sesini sert gitarların arkasına gizlemiş olan Melis'in çıkışı elbette cesur bir hareket, ama "Daha Az Renk"in asıl cesaret gösterisi bir şarkıyazarı olarak sözlerinde kendini bu açıklıkta ortaya sermesinde yatıyor. Bu şarkıları dinlerken bir kadının günlüğünü okuyor gibi hissediyorsunuz. Samimi sözleri ve bunu destekleyen yumuşak atmosferiyle sizinle dertleşen bir albüm "Daha Az Renk."
Kilit şarkı: Kettle

Model - Diğer Masallar

Tek kelimeyle çılgın bir yıl oldu Model için: "Umut vaadeden" bir grup olarak başladılar, "Değmesin Ellerimiz"le son yılların en büyük Türkçe rock hitine imza attılar, daha sonra malum Beyonce tartışması ve yılın sonlarına gelen Okan Bayülgen vakası. Aslında ekşi sözlük eleştirilerine kulağınızı tıkarsanız gerçek bir başarı öyküsü bu, zira bu karmaşa içerisinde kendi dinleyicisini bulmayı başardı Model. Ve "Diğer Masallar" tüm bu tantananın hakkını verecek kadar iyi. Bir grup olarak ilk albümlerinden buraya kat ettikleri mesafeden dolayı tebrik edilmesi gerekiyor Model'in. Ve bir itiraf: Bu yıl "Pembe Mezarlık" kadar sevdiğim bir Türkçe şarkı olmadı.
Kilit şarkı: Pembe Mezarlık

Nada - Oda

İki kuzen Selen Hünerli ve Miray Kurtuluş'un karanlık ve tekinsiz "Oda"sı bu yılın en özgün işlerinden biriydi. Formasyon itibariyle CocoRosie'yi çağrıştırmalarından hareketle freak folk'tan bozarak freak pop diyebiliriz yaptıkları müziğe. Zira Nada'nın yaptığı, temelde çok yakalayıcı melodilerini mümkün mertebe eğmek, bükmek, kırıp dökmek. Alışkın olmayan kulaklara zorlayıcı gelebilir, ki bu ikilinin istediği şey, ama biraz kazmaktan ve derinlere inmekten hoşlanan dinleyici için çok zengin bir albümdü "Oda." "HAOSSAA" ile bu listedeki albümler arasında evrensel benzerlerinin yanında sırıtmayacak düzeydeki iki albümden birisi.
Kilit şarkı: Gece Düştü

Neyse - Neyse

Sert müzikte sound konusunda Türk grupları belli bir seviyeye geldi, burası tamam. Şimdi artık yakalayıcı şarkı yazmanın zamanı geldi. Mesela çok beğendiğim Gren'in tosladığı bir duvar buydu. Neyse bu konuya kafa yormuş, nakarat üretebilen bir grup. Sağlam sound'larının ardında sağlam, ama arabeskliğe kaçmaacak kadar alaturka vokal melodileri var. Artık müziğini dinlenemez bir hale getirmiş olan Kurban kendine gelene kadar bu tarzdaki elimizdeki en iyi şey "Neyse."
Kİlit şarkı: Aydınlık

Timuçin Esen - Mayhoş

Timuçin Esen'i "Dizilerde oynayan karizmatik adam" olarak bilen bir hayran kitlesini ters köşeye yatıran albüm. Sözüyle, müziğiyle, kapak tasarımıyla, ama en çok bütünlüğüyle "albüm gibi albüm" yapmayı kafasına koymuş bir şarkı yazarı var karşımızda. "Yola Devam"ın atmosferini ağır ağır zirveye çıkartan Springsteen havasından "Kıyasıya"nın dozunda elektroniğine, "Boynumuz Kıldan İnce Değil"in öfkesinden "Maalesef"in hüznüne kadar zengin bir albüm "Mayhoş." Tek dezavantajı ise daha sıkı bir elemeyle dışarıda bırakılabilecek birkaç "fazlalık" şarkının varlığı.
Kilit şarkı: Yola Devam

mission: impossible - ghost protocol

2011-12-24T20:18:00.003+02:00

(dikkat: spoilerımtrak ifadeler olabilir.. yok aslında, o kadar hassas olmayalım..)

olmamış tomcuğum.. "mission: impossible - ghost protocol" çok zayıf bir film.. zaten gülünesi senaryoda kocaman boşluklar var.. aksiyon sahneleri genelde fena olmamakla birlikte (burj khalifa ve dubai'deki kum fırtınası takip sahnesi oldukça başarılı) yersiz çoğu zaman.. "iyi" kadro sağlam (garip bir sıradan adam inandırıcılığı olan jeremy renner ve her zamanki hınzırlığıyla simon pegg filme hak ettiğinden fazla derinlik ve insanlık katıyor - tom cruise hepsini alıp götürene kadar tabi ki) ama kötü adam (ve tayfası) silik ve ilk bond filmleri karakterleri gibi aşırı karikatürize.. hikaye ise o kadar yavan ki hiç diyalog olmasa herhangi bir şey kaybetmezmiş gibi adeta.. hele bir de "neden" diye sormaya girişince iyice boğulmaya başlıyorsunuz.. "ghost protocol"muş.. ondan da bir şey anlamıyorsunuz tabi ki, havalı bir isim sadece..

gelgelelim eleştirmenlerden iyi not almış "ghost protocol".. roger ebert üç buçuk yıldız vermiş.. "neye dayanarak?" derseniz açın okuyun sitesinden, ben ikna olmadım açıkçası.. ebert son zamanlarda iyice tutarsızlaşmaya başladı zaten.. yani her ne kadar bu filmi sinemada izlemenin reklamlarla birlikte iki buçuk saati ve 10-15 lirayı sokağa atmak anlamına geleceğini (benim için öyle oldu) düşünüyor olsam da karar sizin.. ben yeni bond ve bourne filmleri için 2012'ye bakıyorum artık.. vay be, kim düşünürdü bond filmlerinin görevimiz tehlikeden daha karanlık ve cool bir hale geleceğini.. yeni kadro da çok iyi görünüyor, yönetmen de sam mendes.. bourne'da da jeremy renner var ayrıca, matt damon'sız nasıl olacak görmek lazım..

çetin cem yılmaz ihtirasla sunar: 2011'in en iyi albümleri

2011-12-23T15:47:00.001+02:00

Benim nasıl bir liste manyaklığına sahip olduğumu bu blogu takip edenler biliyordur sanırım. Fakat artık dergiler, bloglar, sosyal medya derken bir liste yorgunluğu yaşanması kaçınılmaz. Sadece okuyan insanların duyarsızlaşması da değil üstelik mesele. Ben de yaşıyorum bunu. Blue Jean’deki Çekme Kaset köşeme yılın en önemli 25 indie albümünü yazdım, Rock FM’deki programım için 75 albüm seçtim. Bu durumda üçüncü liste gerçekten angaryaya dönüşüyor, kabul ediyorum. Ama hem liste manyaklığı, hem blogu kişisel bir tarihe not düşüş olması bu işi devam ettirmemin daha doğru olacağını düşündürdü. Ama bu üçüncü liste benim adıma bir ufak twist içeriyor: Blue Jean ve Rock FM’de daha farklı kaygılarım vardı, birincisinde belki önceliği indie olmayan bir okuyucu kitlesine bu dünyada bu yıl nelerin olduğunu maksimum objektiflikle vermeyi hedefledim. İkincisinde de benzer fikirlerle hareket ettiysem de radio-friendly olmak gibi bir durum vardı, bir rock radyosunda rap çalmıyordum ve aynı zamanda Julianna Barwick’in 10 dakikalık deneylerini orada dinletmek de pratikte mümkün değildi. Dolayısıyla bu tamamen “benim” listem olacaktı. Müzik açısından tuttuğu önemi bir kenara bıraktım, dışarıdan gelebilecek eleştirilere yönelik bir kaygım da olmadı. Muhteşem eleştiriler almış, bütün yıl sonu listelerinde en tepede olan bir albümü koyma zorunluluğu hissetmedim. Kriterim tamamen kişisel tatmindi: Kimisi heyecanlandırdığı, kimisi dinlendirdiği, kimisi kafa karıştırdığı, kimisi dile dolandığı, kimisi özgün olduğu, kimisi bildik kuralları güzel uyguladığı için girdi bu listeye, ama ortak yönleri tekrar dinlemek isteği uyandırmasıydı.

Geçen yılki listemde yazdığım gibi, müzik yapmak ve dinlemek için çok güzel zamanlardan geçtiğimizi düşünüyorum; yaygın kanının aksine. Öyle ki, geçmiş yıllarda 50’lik bir liste konusunda hiç sıkıntım yokken bu yıl 100’lük, en azından 75’lik yapıp yapmamayı çok düşündüm, ama bir noktada durmak gerektiğine karar verdim. 75 değil de 50’yken de 2011’in benim kulağımdan geçmiş seslerin haritasını çıkartmaya yetiyor aslında. Neticede bu liste benim aşure müzik zevkimi yansıttığı için hoşuma gidiyor. Örneğin yıllardır listelerimde yer verdiğim hip hop gittikçe daha büyük yer kaplamaya başladı müzik zevkimde. Listedeki Drake, Jay-Z & Kanye West ve Cities Aviv dışında The Roots, Tyler, The Creator, ASAP Rocky ve hatta Lil Wayne de kılpayı dışarıda kaldılar. İki albümden daha fazla metal olsun isterdim, ama Mastodon ve prog-metalci Hammers of Misfortune dışında beni kalbimden vuran bir albüme de denk gelmedim. Pop için parlak bir yıl olduğunu düşünmüyorum, Adele ve Beyonce büyük albümler yaptılar (ki Beyonce’nin albümü pop kadar rock da), ama bir Lady Gaga bende büyük hayal kırıklığı yarattı. Bunlar dışında dikkate değer bir şey vardı da kaçırdım mı, hatırlamıyorum. Son yıllarda hep olduğu gibi bolca Americana da dinledim bu yıl: Gillian Welch, Josh T. Pearson, Jonathan Wilson, ve country ya da folk etkili rockerlar Drive-By Truckers veya Wilco beni mest etti. Elektronikte şüphesiz büyük işler vardı: The Field, SBTRKT ve Apparat’ınkiler heyecan vericiydi; beğendiğim ama şimdi baktığımda kalabalıktan ayıramadığım Balam Acab, araabMUZIK veya Rustie gibiler burada kalmadılar.

Şüphesiz sesin sınırlarını zorlayan sanatçılar (elektronikçiler değil sadece, Colin Stetson, Nils Frahm, Julianna Barwick gibi enstrüman veya vokalin de imkanlarını test edenler) için çok verimli bir zamandayız. Ama bildiğimiz gitar-bas-davul müziğini yapanlar benim için hala ayrı bir yerdeler – isteyen bana gelenekçi bile diyebilir, ama kulağım o varyasyonun fazla dışına çıkmadan yaratıcı, veya sadece güzel, olabilenleri hemen kayırıyor. İlk 10 neredeyse tamamen o gruplara adanmış durumda.

Bir numara, şarkıların ve şarkıların birleşimiyle parçalardan daha büyük bir bütün oluşturduğu için diğerlerinden biraz daha öne çıktı. Rock FM’de bu albümden çalmak için bir şarkı seçmeye çalışırken daha net idrak ettiğim, “Bon Iver”in içindeki 10 şarkının birbirleriyle muazzam bir uyum içerisinde olduğu, içinden bir tanesinin tek başına dinlendiğinde asla o bütünün tadını vermediği. Herhalde muhafazakarlık varsa burada var: Tıpkı geçen yıl olduğu gibi, “albüm gibi albüm” yapanlar “bir albüm dolusu iyi şarkı” yapanlardan bir iki adım öne geçiyor nazarımda.

1. Bon Iver – Bon Iver
2. Wilco – The Whole Love
3. Coldplay – Mylo Xyloto
4. The Vaccines – What Did You Expect From The Vaccines?
5. Cults – Cults
6. Fleet Foxes – Helplessness Blues
7. The Antlers – Burst Apart
8. The Field – Looping State of Mind
9. R.E.M. – Collapse Into Now
10. Wild Beasts – Smother

11. Metronomy – The English Riviera
12. M83 – Hurry Up, We’re Dreaming
13. The Horrors – Skying
14. Joan As Police Woman – The Deep Field
15. Girls – Father, Son, Holy Ghost
16. Gillian Welch – The Harrow & The Harvest
17. Radiohead – The King of Limbs
18. Anna Calvi – Anna Calvi
19. The Black Keys – El Camino
20. Drive-By Truckers – Go Go Boots

21. St. Vincent – Strange Mercy
22. Yuck – Yuck
23. Jay-Z & Kanye West – Watch The Throne
24. Julianna Barwick – The Magic Place
25. King Creosote & Jon Hopkins – Diamond Mine
26. Destroyer – Kaputt
27. Beyonce - 4
28. Florence + the Machine – Ceremonials
29. Arctic Monkeys – Suck it and See
30. Drake – Take Care

31. Elbow – Build A Rocket, Boys!
32. Kurt Vile – Smoke Ring For My Halo
33. Josh T. Pearson - Last Of The Country Gentleman
34. Washed Out – Within and Without
35. Cities Aviv – Digital Lows
36. Jonathan Wilson – Gentle Spirit
37. Mastodon – The Hunter
38. Unknown Mortal Orchestra - Unknown Mortal Orchestra
39. SBTRKT – SBTRKT
40. PJ Harvey – Let England Shake

41. Real Estate – Days
42. Hammers of Misfortune – 17th Street
43. Adele – 21
44. Apparat – The Devil’s Walk
45. Eddie Vedder – Ukulele Songs
46. The Caretaker - An Empty Bliss Beyond This World
47. Nils Frahm – Felt
48. The Decemberists – The King is Dead
49. tUnE-yArDs - w h o k i l l
50. Fucked Up – David Comes to Life

Çekme Kaset #7

2011-12-12T20:55:00.005+02:00

Malum, Çekme Kaset Rock FM 94.5'te her pazar akşamı çıkan bir program artık. 11.12.2011 Çekme Kaset playlist'i böyleydi, takip edenler, kaçıranlar, merak edenler ve sanırın en çok dinleyip "Adı neydi?" diyenler için. Önümüzdeki günlerde geçmiş Çekme Kaset'in arşivini Mixcloud üzerine taşımayı düşünüyorum. Takip ediniz.

1. Clap Your Hands Say Yeah - Hysterical (3:53)
2. Los Campesinos! - Songs About Your Girlfriend (3:18)
3. The Joy Formidable - A Heavy Abacus (3:40)
4. Mates Of State - At Least I Have You (3:34)
5. Milagres - Here To Stay (3:09)
6. Unknown Mortal Orchestra - Thought Ballune (4:10)
7. White Denim - Anvil Everything (3:59)
8. Wire - Clay (3:12)
9. Gang Of Four - You'll Never Pay For The Farm (3:52)
10. Times New Viking - Fuck Her Tears (2:08)
11. Young Girls - Scene in Paraguay (3:37)
12. Ringo Deathstarr - Some Kind of Sad (2:03)
13. Portugal. The Man - Head Is a Flame (Cool With It) (3:32)
14. The Mountain Goats - Estate Sale Sign (2:47)
15. Low - You See Everything (4:07)
16. Miranda Lambert - Fastest Girl In Town (3:17)
17. Pistol Annies - Lemon Drop (2:42)
18. My Brightest Diamond - Reaching Through To The Other Side (3:43)
19. Bill Callahan - Free's (3:13)
20. Megafaun - Second Friend (3:00)
21. Okkervil River - Rider (4:25)
22. The Low Anthem - Apothecary Love (4:22)
23. Other Lives - Tamer animals (4:07)
24. Thee Oh Sees - Chem-Farmer (4:07)
25. Gang Gang Dance - Romance Layers (4:25)
26. Future Islands - The Great Fire (3:15)
27. Youth Lagoon - Cannons (3:48)
28. Ford & Lopatin - Surrender (3:14)
29. Jamie Woon - Street (3:09)

2011: An Anfield Odyssey

2011-12-06T13:10:00.000+02:00

Barcelona hep Katalanların milli takımı olarak anılır ya, Liverpool da Scouser'ların milli takımı. Tıpkı "Welcome to Sarajevo"da "Beatles İngiltere'den değil ki, Liverpool'dan" demesi gibi, Liverpool'lular da kendilerine "İngiliz değil Scouser" demeyi tercih ederler. Bir anlamda ülkenin geri kalanındakilerle bir kopuklukları var ve bu onlar için hiç sorun değil.

Dünyada sadece birkaç takıma nasip olacak kadar çok öyküsü vardır Liverpool’un. Tarihi, başarıları, kültürü, taraftarları, muhalifliği falan filan. Bir yerde açılınca muhabbeti, futbol dilencileri hemen coşar, Kop’tan girer, liman işçilerine destek veren Robbie Fowler’dan çıkarlar.

Ben Liverpool’a bunlar sayesinde vurulmadım. Beni çeken kırmızı renkti, futbolun bir başka oynandığı İngiltere Premier Ligi’nde kendine has bir takım oluşuydu, Okay Karacan’ın “McManaman” telaffuzuydu... Tam 1994-95 sezonunda, Macca’nın başını çektiği, Fowler, Collymore, Redknapp’lı Spice Boys yıllarıydı. O, Liverpool’un son 40 yıldaki en karanlık dönemiydi şüphesiz ama ben bundan haberdar değildim. Bir takıma aşık olmuştum ve “The Beach”te dendiği gibi, neden aşık olduğumla ilgili sebepler üretsem de o sebeplerin doğru olması gerekmiyordu. Ben önce o takımı sevdim, sonra sebepleri geldi. Şükür ki o sebepler hep güzeldi. Bir parçası olmaktan gurur duyduğum bir takım, bir kültür, bir tarih oldu Liverpool’unki. Ve galiba bundan yıllar önce soğuduğum ülke içi rekabetinden kopup alabildiğim ferah bir nefesti o İngiliz futbolu sevgim, Liverpool tutkum.

Liverpool’u hep uzaktan sevdim aslında, ama şansım yaver gitti, 2000’ler boyunca sıkça yolu Türkiye’ye düştü Kırmızıların. Galatasaray’la üç defa oynadılar, Beşiktaş’la bir. Bir kere de Trabzon’a geldiler, atladım gittim tabii. Eh, 2005’in yeri ayrı. Aylarca sessiz sessiz içimden kurduğum bir hayalin, dileğinin gerçekleşmesi var. Gözlerimin önünde, Liverpool’un futbol tarihinin en görkemli masalını gerçekleştirişi var.

İlginçtir, o maçı bir kenara koyarsak, Liverpool’un İstanbul ziyaretleri hep mutsuz. Trabzon’daki galibiyet Liverpool’un Türkiye topraklarındaki tek galibiyeti hatta. Evet, o takımı izlemek konusunda yılda bir kere ortalamasını tutturuyordum, ama artık “mabede” gitmenin vakti gelmişti. Anfield Road’da, Kop’ta bir maç izlemeliydim artık. Liverpool resmi sitesine yazdığım yazılar vasıtasıyla tanışıp arkadaş olduğumuz James Carroll’la yazıştım, “Bilet bulur muyum?” dedim, “Ne zaman istersen” dedi. Fikstür çekimi yapılınca vizemin biteceği tarihe kadar olan bölüme baktım, 27 Kasım’daki Manchester City maçı Kop tavafı için en uygun zamandı.

Önceki hafta sonu Liverpool’daydım. İlk seferim değildi, 2009’da gittiğimde de stadın müzesini görmüştüm ama mevsim yazdı, maç yoktu. Bir gün geri döneceğimi biliyordum. Tek mesele Stanley Park denen yere gitmeden önce gerçekleştirmekti bunu.

Dünyanın en güzel ofisi!

Maçtan önceki akşam James bana Liverpool'un ofisini gezdiriyor. Büyük bir plazanın üç katı kulübe ait. Bir kartla giriyoruz, "Burası web sitesi, burası televizyon stüdyoları, burası kulüp dergisinin yeri" diye gösteriyor. Şüphesiz tahminimden küçük ama sevimli ve modern bir yer. "Yönetimin ofisleri üst katta" diyor, basbayağı Ian Ayre'in ofisinden falan bahsediyor. "Üst kata da çıkardık ama benim kartım orayı açmıyor." Bir Cumartesi akşamı, olabileceğim en güzel yerlerden birindeyim. Çoğu insana göre herhangi bir ofis, bana göre Liverpool'un beynindeyiz! (Melwood'a gidip antrenman izleme fikrim maalesef daha önce basına kapalı olduğu için nazikçe reddedildi)

Burası LFC.tv'deki talk show'ların çekildiği stüdyo. Hiçbir şey replika değil, formalar ve kupalar dahil.

Stüdyo detayları arasında Beşiktaş flaması da var.

Birkaç hatıra fotoğrafından sonra çıkıp bir pub’da içiyoruz. Bana Liverpool’a nasıl bağlandığımı sormuyor artık, bu şaşkınlığı geçen sene Trabzon’da atmıştı. Liverpool'da futbolun her şey olduğunu anlatıyor. Aslında anlatmasına gerek yok, her köşede bunu görebiliyor insan.

“Sadece biz değil, rakibimizdir ama Everton da böyledir,” diyor James. “İngiltere'de başka hiçbir kentte bu kadar futbol tutkusu göremezsin. Belki Newcastle biraz yaklaşabilir, Sunderland'le rekabetleri falan. Ama asla Liverpool kadar değil.”

Liverpool’a yeni transfer olan oyuncular ilk başlarda şehir merkezinde kalırmış, ama zamanla şehir dışına yerleşirlermiş, o kadar ilgi fazla gelirmiş.

“Çünkü burada futbolcular gerçekten kahraman statüsünde. Bir yerden sonra oyunculara fazla gelebiliyor,” diyor James. Doğru, her köşede bir dükkanda formalar satılıyor, o formaların üzerinde Gerrard’lar, Suarez’ler, Carroll’lar, Reina’lar... Liverpool kentinin çoğunun Everton’ı tuttuğuna dair bir şehir efsanesi varmış, ben duymamıştım ama James de “Bu bir mit” diyor. Öyle, gerçekten çoğunluğun Liverpool olduğunu görmemek mümkün değil.

Gerçekten futbol Liverpool'u tanımlayan en temel iki ögeden biri (Diğeri tabii ki The Beatles). Şehir futbolla yaşıyor, futbolla alakası olmayan bir köşe bulmanız mümkün değil. “Her çocuk küçük yaştan babasından takımını alır. Kızlar bile, futbolu sevmeseler dahi, bir takım tutarlar. Ya kırmızısındır, ya da mavi.”

Ben kırmızıyım ve dolayısıyla Everton'dan hiç hazmetmiyorum. Ama bir gerçek var ki, bir Liverpoollu, sevmese dahi Evertonlıya Londra veya Manchester takımlarını tutanlardan daha fazla saygı duyar. 1986'daki efsane FA Cup finalinden sonra karşlıklı olarak “Merseyside” diye tempo tutmuşlukları var. Rhys Jones için Anfield’da Everton marşının çalınması ya da Evertonlıların Michael Shields’a destek vermesi de...

Rekabet başka bir şey, düşmanlık başka. Pazar günü gerçekten de içinde olmayı hep hayal ettiğim yerdeyim. Anfield yakınındaki iki meşhur pub'dan biri olan The Arkles'ta içerken içeride 10-15 tane de City'li olduğunu görüyorum. En ufak bir sürtüşme yok. Nasıl olsun gerçi, deplasmana gelenlerin pek çoğu 55 yaşından büyük amca be teyzeler. Pub'da yan yana bira içip içeri girilecek, farklı taraflarda oturulacak ve nihayetinde herkes takımını destekleyecek. Öyle de oluyor. Özellikle de biz, Liverpool'un neden dünyadaki en güçlü iç saha takımlarından birisi olduğunun kanıtları olarak Kop'tayız. John Toshack'ın bir NTV röportajında "Top kaleciyi geçse üfleyerek topu çıkartmaya çalışır" dediği Kop bu. Veya James'in 25 Mayıs 2005'teki İstanbul masalını açıklamak için dediği gibi "Liverpool böyle şeyleri yapabilen bir takım. Nasıl olduğunu bilmesem de." Ve daha önceki hafta 2-1 yendiğimiz maçın öncesinde Fernando Torres'in dediği gibi "Liverpool kendinden daha pahalı takımlara karşı bile kafa kafaya oynayabiliyordu." Torres bunu Rafael Benitez'e bağlıyordu. Rafa'ya sevgim çok büyük ama bu onun değil, Liverpool'un bir hasletiydi. O pazar günü Anfield'a gelen takım bu sene hiç yenilmemişti, kabaca bir tarifle ikinci takımını lige koysak ikinci bitirecek kadar geniş bir kadroya sahipti ve ortak ezeli rakibimiz Manchester United'a deplasmanda altı tane sallamıştı. Ama biz biliyorduk ki, Anfield'a çıkıldığında dünyanın en iyi takımı bizdik. Bunu anlamayanlar vardır, Roy Hodgson mesela. Liverpool'un ne demek olduğunu idrak edememiş, oradan br kontratak takımı yaratmaya çalışmış, dolayısıyla Liverpool'un son 30 yılında en kısa çalışan menajer olmuştu. (James onun dönemini "Konuşurken çok bilgi yanlışı yapıyordu, her şeyi kontrol etmek zorunda kalıyorduk" diye hatırlıyor, Raul Meirelles'in mevkiini bilmediğini açıkça söyleyen, Danny Murphy'ye Messi'ymiş muamelesi yapan bir adamdan bahsediyoruz)

Maç öncesi Kop'taki dev bayrak. Beş Avrupa şampiyonluğunu anlatıyor ve açıkça Manchester City'ye (zamanında Chelsea'ye de verilen) "Form is temporary, class is permanent" mesajı veriliyor.

Neyse ki, Liverpool King Kenny ile çok doğal ve muhteşem bir uyum içinde. Liverpool'un ne olduğunu herkesten iyi biliyor, tüm İngiltere'de muazzam saygı görüyor ve Kop'un nasıl bir hayat damarı olduğunun farkında. Maç sırasında adına tezahüratlar yapıldığında dönüp el sallamayı ihmal etmiyor mesela. Ama Kop bunu hak eden bir yer. Her an oyunun içinde: Luis Suarez'e Depeche Mode'un "Just Can't Get Enough"ıyla, Jose Enrique'ye "oley oley oley oley"sen uyarlama tezahüratla sesleniyorlar. Takımı atağa kaldırırken itici güç oluyor, savunurken rakibi yıldırıcı. Futbolu bu kadar iyi bilen bir kitlenin yanında olmadığımı hissediyorum. Tepki zamanı, Türkiye tribünlerinde olaylara hep bir yarım saniye geç tepki verdiğimizi düşünürdüm. Anfield'da top kaleye giderken çizgi geçmeden gol olacağını anlayan insanlarla izliyoruz. Her an sabırlı, futbolculara karşı anlayışlılar. Hani bir tribünde ya ateşli olursunuz, ya da "Ben oturup maçı izleyeceğim" dersiniz ya, Anfield'da özellikle İngiltere'nin ayakta maç izlenen tek tribünü Kop'ta bunun ikisini birden yaşıyorsunuz.

Son ana kadar sıkıştırdık o gün City'yi, bu sene onları yenen ilk takım olmaya çok yaklaştık (özellikle bariz şekilde seyirci baskısıyla gelen Balotelli kırmızı kartından sonra) ama tıpkı United karşısında olduğu gibi yine bir kaleci, bu sefer Joe Hart izin vermiyor zafere. Bir hafta önce Stamford Bridge'de gelen Chelsea galibiyetinden sonra bir de City'yi yenmek çok büyük bir sıçrama olacak ama olamıyor işte.

Maç bitiminde herkes biraz buruk ama son düdükten itibaren alkış yükseliyor, önce bizim çocuklara, sonra başta Hart olmak üzere City takımına. Kalabalık kolayca dağılıyor, benim gibi hatıra fotoğrafı çektiren de yok değil. Stada iki dakika mesafedeki hostelime dönüyorum, yarım saat sonra çantalarımla stadın önünden geçerken büyük bir topluluk hala orada, takım otobüsünün çıkmasını bekliyor. Onlara sevgilerini göstermek, bir imza almak, hiç olmazsa el sallayabilmek için. Öyle de oluyor, durup düşünüyorum, Türkiye'de biz futbolu sevmeyi ne zaman unuttuk acaba? Ne zaman oyuncuları protesto etmek için değil, yalnızca hayranlıktan beklemez olduk? Ne zaman onlar mahallenin güzel abileri olmaktan çıktılar?

Stad girişindeki Hillsborough anıtı.

Liverpool'a aşık olma sebeplerimi bir bir görüp sevindim Anfield'da. Adeta futbolla aşk tazelemiş oldum. Hem güzel oynayan büyük bir takım olup başlangıçtaki değerlerini yitirmemek, çok büyüyüp bir yandan küçük kalmaktan gocunmamak... Buydu işte sevdiğim. Maç boyunca yanımdaki iki koltuğun sezonluk sahiplerini kestim. 30'lu yaşlarının başında, belli ki fanatik dönemleri geride kalmış baba ve yanında 5-6 yaşındaki oğlu. Kafasında şapkası, elinde maç dergisi, katılabildiği ölçüde tezahüratlara eşlik edişiyle çekirdekten yetişmekte olan bir ufaklık. Çok özendim ve içlendim. Çocuğumu nasıl bir şevkle böyle futbol sevdalısı yapacaktım ki ben? Onbeş günde bir pazar Kop'a onu götürmedikten sonra... Olsun, hayali bile güzeldi...

bir scorsese masalı: hugo

2011-12-05T10:16:00.003+02:00

birkaç ay önce npr'daki pop kültür yayını monkeysee'de ebeveynlerin çocuklarına dinletebilecekleri müzikleri konuşuyorlardı. çocuklara göre yapılmış onca müziğin sonrasında stephen thompson şöyle bir şey söyledi: "aslında çocuklar için yapılmış şarkılar güzel, ama arada bir sizin dinlediğiniz şeyleri de sevdiklerini fark edeceksiniz." sevdiğiniz müziği çocuğunun da dinleyip sevmesi güzel bir hayaldir, zira eminim pek çok kişide "ya çocuğum dandik müzikleri seven birisi olursa?" korkusu vardır (ya da bunu benim gibi hasta bir azınlık hissediyordur, bilmiyorum).

bunun sinema versiyonu için, "hugo" ideal bir film. bence bir çocuğa sinema aşkını aşılamak için olabilecek en güzel yapıt. yanlış anlamayın, "hugo" ilk bakışta göründüğü üzere bir çocuk filmi değil. ama sadece yetişkinlere yönelik bir film, hiç değil. pek çoklarına göre yaşayan en büyük yönetmen olan martin scorsese imzalı "hugo," sinemayı seven, ama daha çok sinemaseverliği seven, bu sanata saygı duyanların aşık olacağı bir film. sinemaya saygı duruşu işini zaten martin scorsese'den iyi becerebilecek bir yönetmen yok dünyada. muhteşem "aviator"da filmin geçtiği on yıllara göre anlatım stilini, perdeyi boyadığı paletini değiştirmesi (50'leri anlatırken kullandığı technicolor renklerinin tadı hala gözümün damağındadır!) gibi mesela. bu filmde de bir fransız yönetmenin çekebileceği kadar fransız, spielberg dokunuşu kadar oyuncaklı, ama ancak kendisi kadar sinefil bir yönetmenin becerebileceği kadar sinematik bir film. ve eğer konusunu bilmeden yollanıyorsanız sinemaya, ilk yarısında çocuksu bir macera yaşattıktan sonra ikinci yarısında bambaşka bir yöne vites kırıyor ve sizi allak bullak ediyor.

öykü mükemmel, görsellik anlamında kesinlikle 3d'yi bugüne kadar en iyi kullanan film. ama en güzeli, scorsese'nin sinemaya duyduğu sevgiye tanıklık etme şansı. nasıl 1900'lerin başında sinemadaki insanlar üzerlerine gelen trenden kaçıyorlar, scorsese bu hissi 2011 yılında yaşatmak istiyor. 3d'ye sinemanın ilk günlerindeki bir yönetmenin bu büyülü medyuma yaklaştığı heyecanla yaklaşıyor. 3d'nin ihtiyacı olan şey gerçekten böyle bir filmdi, bu kesin. 3d şüphesiz hala eksikleri olan bir teknoloji, izleyende yarattığı başağrısı, taktığımız kara gözlüklerin ister istemez filmin rengini bir-iki ton koyulaştırması veya hala tüm salonların (hatta oturduğunuz koltuğun açısının) buna uygun olmaması gibi dezavantajları var. ama kaçınılmaz olarak ilerleme kaydedilecek bu teknik konular bir yana, 3 boyut kanadına asıl can verecek olan yaratıcılar, sinemanın gerçek sahipleri olan yönetmenler. scorsese'in "hugo"su, şüphesiz laboratuvarlarda 3d'yi geliştirmek için çalışan yüzlerce teknisyenin yaptığından daha önemli bir hamle.

Gerçek Endonezya Part II - Sepa Adası

2011-12-02T19:19:00.007+02:00

derler ki cakarta'ya alışmak, bu karmakarışık şehri gerçekten sevmek için en az 15 ay gerek.. işte o 15 aydan sonra ayrılmak istemezmiş insanlar buradan, ya da en azından ayrılırken gözleri arkada kalırmış.. 15. ayımın içindeyim, doğru mu değil mi görmeme az kaldı ama şimdilik cakarta'yı sevmeye çabalamaktan ziyade ülkenin geri kalanını tanımaya çalıştığımı söyleyebilirim..

mayıs başında bandung şehrindeki tangkuban perahu yanardağı'na yaptığım geziye yer vermiştim burada, "gerçek endonezya"ya övgüler sıralayarak, cakarta'ya tıkılıp kalarak kaçırdıklarıma hayıflanarak.. neredeyse yedi ay geçti aradan ve ben arkadaşlarımın gittikleri, gezdikleri yerleri dinleyerek geçirdim bunca zamanı, aradaki türkiye tatilini saymazsak tabi.. mazeretim çoktu: yalnız gezmek pek de eğlenceli olmuyordu, çok yoğundum falan filan.. geçen hafta sonu kırdım bu zinciri, cakarta açıklarındaki cennete giderek.. thousand islands - sepa..

minyatür bir deniz otobüsüne benzeyen bir motorbotla cakarta limanının toksik sularını arkamızda bırakarak ayrıldık şehirden.. cakarta'nın denizi o kadar kirli ki, pervaneye takılan pisliklerin temizlenmesi için teknenin ilk yarım boyunca bir kaç kez durması gerekti.. ama işte bir anda denizde gözle görülür bir sınırı geçtik ve yeşil/gri su maviye döndü.. o andan itibaren okyanusta olduğumu hissetmeye başladım.. bir buçuk saat sonra vardık sepa'ya.. beklentilerim gerçekten de düşüktü, cakarta'ya bu kadar yakın bir yerden çok şey beklememem gerektiğini düşünüyordum, deniz vasat olacaktı, hava o kadar da temiz olmayacaktı falan.. ama adaya adımımı atar atmaz yüzüme koca bir gülümseme yerleşti.. resimlerde gördüğüm tropik adaydı bu resmen.. ne yazık ki bu güzelliğin hemen tadını çıkarmak fazla vaktim yoktu zira odamıza yerleştikten sonra adaya gelişimizin esas nedenine giriştik: dalış derslerimizin deniz dalışlarını tamamlamak.. daldık, denizin temizliği ve sakinliği mutlu etti hepimizi, becerileri öğrendik ve hocamızın liderliğinde derinlere inmeye başladık.. çeşit çeşit balıklar (en tatlısı da turuncu palyaço balığıydı, bildiğiniz nemo), mercanlar.. bu yaşıma kadar neler neler kaçırmışım diye düşündüm.. dört dalış yaptık toplamda, 17,5 metre derinliğe inmişiz hocamızın dediğine göre..

sepa küçücük bir ada, biz gittiğimizde herhalde toplam 20-30 kişi vardı en fazla.. şanslıydık, çünkü bazen cakarta'dan gruplar gelirmiş (motivasyon gezileri, doğum günü organizasyonları vb) ve en hafif ifadeyle bol bol gürültü olurmuş (daha önce yazmış mıydım hatırlamıyorum, endonezyalılar mikrofonu çok sever.. her yerde canlı müzik, doğum günlerinde doğum günü cocuğu hakkında yüksek desibelli hikayeler anlatan arkadaşlar vb).. şanslı olduğumuz bir diğer konu da havaydı, o kadar güzeldi ki, kasım sonu değil de ağustos gibiydi adeta.. saçma tabi bu kurduğum cümle, sonuçta tropik iklim ve cakarta'da da aynısından var değil mi.. değil işte.. hava hep sıcak tabi ama güneş kendini pek göstermez bizim şehrimizde, sıcak ve bunaltıcı bir brüksel gibi diyebiliriz cakarta için.. sepa ise, cennet işte.. neyse, evet, hava şahaneydi ama gündüz ve gece hep aynı uzunlukta olduğu için hava 6'da kararınca memleketin yaz mevsiminin güzelliğini bir kez daha hatırlamış oldum..

akşam mangalımızı yaktık, güzel bir sohbet eşliğinde tamamladık geceyi.. ertesi sabah güneşin doğuşunu izlemek için erkenden uyandım ama inatçı bir bulut güneşi görmemi azimle engelledi.. upuzun kumsalda tek başımaydım, hava tertemiz ve taptazeydi, su mükemmeldi, o yüzden güneşin doğuşunu istediğim gibi görüntüleyememem çok da üzmedi beni.. yarım saat sonra ise zaten müthiş olan bu kısacık tatili iyice unutulmaz kılacak bir şey oldu, bir anda yağmur yağmaya başladı.. hemen denize atladım, yağmur taneleri altında yüzdüm ve sanırım uzun zamandır en huzurlu hissettiğim dakikaları yaşadım.. sadece yarım saat sürdü yağmur ve sonra yeniden günlük güneşlik oldu hava.. yağmurdan mı bilinmez, son dalışlarımızı yaparken görüşün bir önceki güne göre daha iyi olduğunu farkettik..

pazar öğleden sonra 2'de cakarta'ya dönüş vakti gelmişti artık.. sepa'ya daha önce neden gitmediğime yandım, bir sonraki ziyaretimi planlamaya koyuldum.. ama önce bali.. ve esas proje: mart ayında bir hafta papua! dalış hocam tunc'a bakılırsa gerçek güzellik oradaymış.. azimliyim, gideceğim..

Gabon macerası

2011-11-21T14:00:00.000+02:00

"önümüzdeki aylarda afrika uluslar kupası'nı düzenleyecek olan gabon, bu büyük organizasyona hazırlıklarını paylaşmak üzere sizleri davet ediyor." üç aşağı beş yukarı bu cümlelerle ifade edilmiş olan bir davet sayesinde düştü gabon'a yolum. bir şekilde adını duymuştum elbette, ama haritada sorsanız gösteremezdim öncesinde. gidip gördüm, batı afrika'da, okyanus kıyısında, 1.5 milyonluk minik bir ülkeymiş gabon.

libreville şehir merkezindeki ufak bir çarşı

afrika'ya ilk ayak basışım değil bu: son bir buçuk yıl içerisinde üç defa gittim kara kıtaya. dünya kupası için güney afrika'ya gittikten sonra baharda fas'ı gidip görmüştüm. gabon'la üç oldu. gabon'un başkenti libreville'e istanbul'dan gitmek için lufthansa (frankfurt aktarmalı) veya air france (paris aktarmalı) ile uçmanız gerekiyor. (zaten libreville'e günde 10 uçak ya iniyor ya inmiyor. cumartesi akşamı son uçuş bizimkiydi ve uçak dolunca normal vakitten yarım saat erken kalktık!) 7+3 saatlik uçuş ve bekleme süresiyle yarım günden fazla bir süreyi yolda geçiriyorsunuz. ama gabon'a gitmek için yapmanız gereken tek fedakarlık bu değil. zira uluslararası kurallara göre sarıhumma aşısını olmanız gerekiyor. seyahat sağlığı merkezlerine gidip olabilirsiniz. oraya gittiğinizde size bir de sıtma hapı olmanızı da öneriyorlar. gitmeden başlıyorsunuz hapa, haftada birden altı tane kullanıyorsunuz. yine de sadece hap yeterli olmayabilir deniyor ve sinkov denen sinek kovucu spreylerin de yanınızda olması öneriliyor. yine de safariye değil de şehir merkezinde takılmaya gidiyorsanız o kadar korkmanıza gerek yok.

libreville stade de l'amitié

bize yapılan gezi programı gabon'da afrika uluslar kupası'na ev sahipliği yapacak olan iki şehir (dolayısıyla iki stat) ve çok sayıda tesisi gezdirmek üzerine kuruluydu. başkent libreville'deki stade de l'amitié (dostluk stadı) 40.000 kişilik bir stat. final maçı orada oynanacak. gittiğimiz gün gabon ve brezilya arasındaki dostluk maçıyla resmen açıldı. bize "tüm biletler tükendi" demelerine karşın çok sayıda boşluk vardı tribünde, neden bilinmez. bilet fiyatlarını yaklaşık 10 ila 60 lira civarında tutmuşlardı ve en azından 10 liralık olanların halkın erişebileceği fiyatlar olduğunu söylemişlerdi. ama koskoca brezilya geldiğinde bile stadın dolmaması düşündürücüydü. stat 300 milyon dolara mal olmuş ama bu paranın tamamını çin hükümeti karşılamış. evet, çok tuhaf ama çin milyonları buraya akıtmış. sebep? "jest" diyorlar ama öyle jest mi olur? öğrendiğim, ülkenin kaynaklarında söz sahibi olmak üzere pek çok anlaşmaya da bu sayede imza attıkları oldu. eh, bir zamanlar fransız sömürgesi olan topraklar şimdi de bir başka büyüğün uydusu olarak kalacak gibi. fransa sömürgesi demişken, gabon'da resmi dil fransızca. güney afrika veya mağrip ülkeleri gibi çift dilli değil, düpedüz tek dil var, o da fransızca. para birimleri ise kamerun vs. gibi çevre ülkelerle birlikte ortak kullandıkları "orta afrika frangı."

dil demişken, gelen gazetecilerin büyük çoğunluğu afrikalı ve fransız olduğu için basın gezisinin hakim dili fransızcaydı. ne yazık ki yedi yıllık galatasaray üniversitesi hayatımı goygoyla geçirdiğim için fransızcam asla ingilizcem kadar iyi olamadı. kimi insanlarla tanıştığımda "biraz biliyorum" dedim, kimileriyle fransızca konuşmaya başlayınca onlar ingilizce cevap verdi (ki bir fransızı ingilizce konuşmaya ikna etmek az iş değildir). ama nihayetinde cv'me "dalf'ım var, çok iyi fransızca bilirim" yazan bir insan olarak utandım, titredim, kendime geldim ve insanlara "fransızca anlıyorum ama konuşmam iyi değil" demeye karar verdim. yalan da değildi, kelime haznem iyi olmadığı için hiç konuşamasam da muhabbete hakimdim hep. sadece, "şöyle desem" diye kendi kafamda bir cümleyi kurana kadar adamlar futboldan ekonomiye, oradan tarihe geçmiş oldukları için "beş dakika önce konuştuğunuz konuda ben de şunu düşünüyordum" demek istemiyordum. ama nasıl olduysa, ikinci günden itibaren fransızcam dramatik bir şekilde gelişme gösterdi. 5 yılda yapmadığım pratiği 5 saatte yapınca kafamdaki vouloir'lar, absolument'lar zincirlerinden boşandı adeta.

kaynaklar dedik, gabon afrika'nın zengin ülkelerinden birisi. herhalde "kendi kendine yetebilen x ülkeden biri" diye öğretiyorlardır okullarda öğrencilere. tabii afrika'nın kronik sorunu olan gelir dağılımı adaletsizliği orada da mevcut, ama kıtanın ortalamasına göre refah düzeyinin daha tatmin edici boyutta olduğunu söylemek mümkün. yani güney afrika'daki dünya kupası sırasında yaşanan "ülke bu kupayı düzenliyor ama halk bunu ne kadar sahiplene(bile)cek, veya halk bundan ne fayda görecek?" sorusu burada da sorulabilir. güney afrika'ya göre daha az yatırım yapılmış olmasının (9 yerine 2 stat yapıldı) ve bunun çeşitli konaklama, yol vs. projesiyle kol kola ilerlediğini, statların lokasyonunun da stratejik olarak gelişmeye açık olacak yerler arasından seçildiğini anlattılar. eh, elbette bu "kentsel dönüşüm" aşina olduğumuz ve büyüyen şehirlerin, büyük organizasyonlara evsahipliği yapan ülkelerin başvurduğu can sıkıcı bir yol. buna dikkat etmek, şerh koymak gerek.

gabon pek iddialı bir milli takıma sahip değil. iyi bir kalecileri var (ovono), milan'ın kiralık verdiği iki kardeş aubameyang'ların heyecan verici oyuncular olduğunu söylemek lazım. bir tane bordeaux'ta (poko), bir tane lorient'ta (ecuele manga) yedek bekleyen oyuncuları var. ve bir de hakan şükürleri: daniel cousin, le mans'dan, rennes'den, rangers veya hull'dan hatırlayabileceğiniz bir gol emektarı. turnuva sırasında 35 yaşında olacak. ve sırf orada olabilmek için larissa'dan izin isteyip kendi ülkesine dönmüş. muhtemelen 90 dakika oynamayacak ama oyuna girip bir gol attığında dünya gabonluların olacak.

afrika'da futbol izlemek beni bu yüzden büyülüyor. oyuna olan sevgileri bizim burada başarı hırsıyla kirlettiğimizin aksine, çok saf, çok temiz. brezilya'ya 2-0 yenildikleri maçta (geçen seneki güney afrika rüyasına kısa bir geri dönüş olduğu için) tribünleri hep süzdüm. bizim romantize ettiğimiz futbol dilenciliğinin cisimleşmiş hali onlardı. evet, brezilya onları yenecekti ve yendi. ama aubameyang'ın bindirmeleri, cousin'in oyuna girişi, ovono'nun bir iki kurtarışı heyecanlanmaya yetiyordu onlar için. zaten brezilya ve gabon bayraklarını birlikte kapıp gelmişlerdi, niyetleri açıktı. o gece maç sonrasında pek çok seyirci stat çıkışında bir saatten fazla bekledi. aubameyang'dan bir imza için koşturup durdular. istedikleri olan coştu, olmayan sövmedi. eh, bizde en fazla arda'nın, gökhan'ın yolunu kesmek, yüzüne karşı küfretmek için beklerdi taraftar! futbolda hala bazı şeylerin büyüsünün kaldığı yer bence afrika; bu yüzden kendisine "futbol dilencisi" diyen bir insanın öncelikle yapması gereken şey o kıtada bir maç izlemek. şampiyonlar ligi finali mi (izledim), afrika uluslar kupası'nda herhangi bir maç mı derseniz, ben ikincisini seçerim.

bunlar franceville'den bazı kareler. ilk üçü bongoville köyünden, sonuncusu sporcuların konaklaması için yapılan inşa halindeki tesis.

libreville dışındaki ikinci kent ise franceville olacak. ülkenin doğusunda, yaklaşık 45 dakikalık bir uçak yolculuğuyla gidilen (ve karayoluyla 20 saat civarı sürebilecek) bir yer franceville. buradaki stat 20.000 kişilik. havaalanından stada giderkenki yolda bongoville denen köydeki antrenman sahasını da gördük (botswana çalışacakmış orada). ama sahadan daha etkileyici olan, geçtiğimiz köylerdi. nedense çok acayip bir şekilde duygulandım oralardan geçerken. tek katlı derme çatma evler, en ufak bir şehirleşmenin bulunmadığı yerleşimler, bizim olduğumuz otobüs dışında tek bir dört tekerlekli araç görmeyişimiz, sakin, kendi halinde bir halk... bilemiyorum, sanırım sadece "neden?" dedim. "neden buraya afrika uluslar kupası'nı getirmek istiyorlar ki? bu insanlar bunu istiyor, buna ihtiyaç duyuyor mu ki?" orada çok saf, çok derin bir huzur vardı ama, samimi bir dinginlik vardı. biz bir otobüsle yanından hızla geçerken bile fark edilen bir durgunluk. sanırım son yıllarda seyahatlerimin çoğunu avrupa'ya değil de asya ve afrika'ya yapmaya çalışıyor olmamın adını koyamadığım sebebini hissettim orada. bilinçsizce, kimi zaman anlamlı tesadüflerle, kimi zaman da çevresel fırsatlarla yolumun düştüğü yerlerin aslında neden "aslen gitmem gereken yerler" olduğunu idrak eder gibi oldum... neyse, boşverin.

aslında sürekli sağa sola koşturmayla geçen gezinin son günü bir ada gibi görünen ama aslında ucundan da olsa anakaraya bağlı olan pongara'ya giderek geçti. pongara, gabon'daki 12 ulusal parktan birisi. aslında baie des tortues, yani kaplumbağalar körfezi, olarak bilinen körfezin gerisinde yükselen inanılmaz güzel bir kumsal ve nefis bir ormandan ibaret. lost adası kadar el değmemiş görünüyordu, inanılmaz etkilendiğimi söylemem gerekiyor. oradaki tüm sahili işleten adam yarı filistinli bir adamdı. daha önce bali'deki otelimizde gördüğüme benzer şekilde, her yer ahşaptan yapılmış. yapay hiçbir şey yoktu. sağdan soldan kertenkeleler geçtiğinde bile hayran hayran renklerine bakıyorsunuz, şehirli reflekslerle korkmak yerine. sanırım stadyum ve tesis gezmekle geçen dört günlük gezinin sonunda orayı görmeseydim, gitmemle gitmemem arasındaki farkı ayırt edemezdim. şu an ise gönül rahatlığıyla "gördüm" diyebiliyorum gabon için. eğer olur da yolunuz düşerse libreville'de merkezde takılmak yerine o milli parkları gezmenizi salık vereceğim ondan...

Çekme Kaset yayında!

2011-10-28T13:09:00.003+03:00

Dört yıldır blog, üç yıldır Blue Jean'de indie kalesi olarak var olan Çekme Kaset bu hafta sonumdan itibaren yeni bir mecrada olacak. Pazar akşamı saat 20:00 ile 22:00 arası 94.5 Rock FM'de yayında olacağım. Bir ileri bir geri, bir Amerika, bir Avrupa derken indie'nin ve alternatif müziğin orasını burasını kurcalayıp iki de geyiğin belini kıracağız.

Dinleyiniz efendim!

pearl jam twenty

2011-10-11T15:48:00.004+03:00

oduncu gömleklerinizi giydiniz mi? bu akşam istanbul rock tarihinin en özel gruplarından bir tanesinin çok özel hikayesini, çok çok özel bir adamın kamerasından izleyecek. bir başka deyişle, cameron crowe'un pearl jam'in 20 yılını anlattığı "pearl jam twenty" bu akşam istanbul sinemalarında (gösterim saati ve sinemalar için buraya tıklayınız). pearl jam'i nasıl sevdiğimi anlatmam kolay değil, diskografilerine dalıp tek tek albümlerinin güzelliklerini yazmam da şu anda mümkün değil. hele pearl jam gibi kariyerinde onlarca don kişot'luk bulunduran bir grubun öykülerine girip çıkmak hiç olacak iş değil. ben iki sene önce, "ten"in "legacy edition"ı şerefine yazdığım bir kupleyi paylaşayım burada. "pearl jam twenty" izlenimlerimi yarın okursunuz...

Bir rock dinleyicisi için "Ten"in ilk kez dinlendiği an yaşanan enerji patlamasını, bir de ilk defa tüm parçaların yerine oturduğu ve albümün büyüklüğünün idrak edildiği anki şoku ancak bir diğer Pearl Jam fanı bilir. Eddie Vedder'ın tüm ruhunu, kalbini, yazım yeteneğini, dahası mutsuz geçmişliğini dinleyicisiyle nasıl samimiyetle paylaştığını da öyle. "Ten" boyunca ailesinin akıl hastanesine attırdığı genç kızdan, sokakta taşlar üzerinde yaşayan adama, sınıfta hiç arkadaşı olmayan Jeremy'den, gerçek babasının aslında hayatı boyunca birlikte yaşadığı adam olmadığını öğrenen çocuğa, onlarca gerçek karakterin gerçek öyküsü anlatılır. Bunların bir kısmı, özellikle sonuncusu yani 'Alive,' Eddie'nin kendisidir, bir kısmı duyduğu hikayelerden esinlenilmiştir. Ama bunların hepsi, dibine kadar gerçektir. "Ten"i dinlediğiniz 53 dakika boyunca siz olursunuz o kişiler. Her gencin, her ergenin hayatında olmalıdır "Ten."

Bir James gecesi rüyası

2011-10-07T15:09:00.003+03:00

6.10.2011, Refresh the Venue - İstanbul
Dust Motes
Sound
Seven
Whiteboy
Ring The Bells
Someone's Got It In For Me
English Beefcake
It's Hot
Born of Frustration
Sometimes
Lose Control
Medieval
Tomorrow
Come Home
Stutter
Out To Get You
Sit Down
(Encore)
Say Something
Getting Away With It (All Messed Up)
Laid

Steve Jobs

2011-10-06T11:00:00.000+03:00

Belki sessizce ve korkarak beklenilen ama yine de gerçekleştiğinde şaşırtan haberlerden birisi gerçekleşti. Steve Jobs, günümüzün en ikonik figürlerinden birisi, çağımızı şekillendiren adamlardan birisi kanserle girdiği mücadeleyi ne yazık ki kaybetmişti.

Dün geceden beri milyonlarca insan bu haberi iPad'lerinde gazete okurken veya iPhone'larında twitter feed'lerinde gördü. Steve Jobs'ın mirası bu işte. O, insanların teknolojiyle ilişkisini dönüştürdü. İlk mp3-çaları Apple yapmadı, ama onu en şık hale getiren Jobs'ın vizyonuydu. iPod çıktı ve sadece insanların tüketim alışkanlıklarını değil, müziği de değiştirdi. mp3'ün müzik endüstrisini bitireceğinin düşünüldüğü yıllarda, şarkının fiziksel albümlerin önüne geçmesinin müsebbibi oldu. İlk başta burun kıvrılan iTunes ile müzik endüstrisinin ayakta kalabileceğinin, insanların şarkılara para verebileceğini gösterdi. "İşte bu yahu," demişti Jay-Z, "sonunda birisi olayı doğru anladı." Haklıydı Jay-Z, sadece müzik satışında değil, önümüzdeki yıllarda Brian Eno gibi müzisyenler "Albümlerimde yapamadığım sonsuza dek akan müziği yapmaya imkan veriyor" dediği app'ler yayınlayabildiler. Veya Björk'ün "Biophilia"sı gibi işler iPhone sonrasında mümkün oldu.

iPhone da benzer şekilde, ilk smartphone değildi. Ama tasarımındaki doğrudanlığı, sade estetiğiyle en kullanılabiliriydi. iPhone'un bir sonraki adımı iPad mi? "Medya ölüyor mu?" sorularının bile gereksiz bulunduğu bir dönemde gazete ve dergiciliğe bir hayat öpücüğü konduran bir buluştu. Almanya'nın en büyük medya gücü Axel Springer'in CEO'su Mathias Döpfner "Çalışanlarıma her gün Steve Jobs için dua etmelerini söylüyorum" demişti.

Steve Jobs müziği, medyayı dönüştürdü. Teknolojiyi cool, estetik yapışıyla, teknolojiyi, tam içine sokuşuyla zamanımızı değiştirdi. Bir büyük vizyoner, çağımızı şekillendiren bir büyük kültürel fenomendi Jobs. Artık yok, ama etkisi, en azından bizim görebildiğimiz süre içerisinde hep var olacak.

Bir Zamanlar Anadolu'da

2011-10-04T10:00:00.002+03:00

Nuri Bilge Ceylan sinemasının erkekleri kötücül, kaba, beceriksiz adamlardır. Kadınlarına ihanet ederler (İklimler), hayallerine ihanet ederler (Uzak). Ama daha kötüsü, bunun farkında bile değildirler, kendilerini külyutmaz zannederler, muktedir zannederler, başarılı zannederler. "Bir Zamanlar Anadolu'da" bu kaba, beceriksiz adamların filmi işte. Kocaman, uçsuz bucaksız bir arazide başsız tavuklar gibi gezip duruyorlar filmin ilk 90 dakikası boyunca. Kendi aralarında küçük iktidar oyunları oynuyorlar ve bir "memat" meselesine kendi damgalarını vurarak kendi hayatlarına mana katmak istiyorlar.

İbrahim Altınsay'ın çok değerli tespitine göre ise kadına çok başka bir yer atfedilmiştir Ceylan sinemasında. Çoğu zaman perdede ikinci planda görünseler de etkileri çok daha derin, çok daha temeldir. Sessizlerdir çoğu zaman, erkekler gibi boş konuşmazlar. Adeta bilgeliğe varan bir huzurları ve iktidarları vardır. Bu tespit değerli, zira "Bir Zamanlar Anadolu'da"da bir kadının göründüğü ilk an, büyüleyici bir yoğunlukta. Muhtarın kızının perdeye geldiği, taşıdığı mumla adeta nur dolu göründüğü o sahne muhteşem, rüya gibi bir an. Aynı zamanda Nuri Bilge Ceylan sinemasında ta "Kasaba"dan beri süregelen bir zıtlığın en çıplak şekilde perdeye yansıdığı an.

O sahnenin devamında yine sabaha kadar süren bir kör dövüşü sürüyor "Bir Zamanlar Anadolu'da"da. "Adamlar" aramaya devam ediyorlar; elbette bir yandan birbirleriyle didişmeye, küçüm hesaplarına da. Neredeyse Coen'lerin filmlerine yakışır düzeyde bir beceriksizlikten bahsediyoruz burada. Üzülmek veya daralmak değil bu yaptığınız, o çıplaklığa, o gerçekliğe gülüyorsunuz. Ve bunda garip olan bir şey yok: Pek çokları şaşırsa da Nuri Bilge Ceylan sineması çoğu zaman düşünüldüğünden daha komiktir. "Mayıs Sıkıntısı"nda babanın kendi halindeki söylenişleri de, "Uzak"ta Mahmut'un Yusuf'un ardından sövmesi de, "İklimler"de İsa'nın Bahar'a çektiği odunca fırçalar da... Her filminde doğallıktan, diyalogların gerçekliğinden kaynaklanan bir komiklik vardır ve zaten bu Nuri Bilge Ceylan'ı sanıldığından daha samimi yapan, insanlık hallerine tepeden bakmadığını gösteren bir etkendir.

"Bir Zamanlar Anadolu'da" bu insanlık hallerini etüd etmek için eşsiz karakterler sunuyor. Göze sokmadan, her birinin hayatına dalıp çıkıyoruz. Kolay dışa vurmadıkları kaygılarını, korkularını, yaralarını, kaybedişlerini, minicik diyaloglarla öğreniyoruz.

Ve elbette bu karakterlerin her birinin farklı sosyal ve idari mevkilerde bulunmasının yarattığı devasa alt metin var. Daha önce söylediğim gibi bazı güzel filmleri pek çok katmanda okuyabilirsiniz. "Bir Zamanlar Anadolu'da" bu anlamda müthiş bir politik malzeme sunuyor. Gece boyunca bir o yana, bir bu yana gidişleri bana altı yıl öncesinin çarpıcı Rumen filmi "Bay Lazarescu'nun Ölümü"nü anımsattı. O filmde de Bay Lazarescu'nun bürokrasinin elinde bir o yana bir bu yana can çekişmesini izlemiştik, 2.5 saat boyunca. Sanki orada insanın bürokrasinin elinde çırpınması söz konusuyken burada bürokrasinin insanın, doğal olanın eline düşünce anlamsızlaşmasını izliyoruz ama. Polis, asker, avukat, doktor, katil, hepsi acz içinde. Öyle bir sıkışmışlık ki bu, bugüne kadar tüm Nuri Bilge Ceylan filmleri açık havada, adeta iyi kötü bir iç dökümüyle biterken bu film otopsi odasının penceresinde, olabilecek en yoğun sıkışmışlık hissiyle bitiyor.

Eminim bu filmi izleyen bazı seyirciler eski Nuri Bilge Ceylan filmlerini özlemle anacaklar. Nasıl "eski Metallica"yı çok sevenler, "Coldplay ilk albümlerden sonra bozdu" diyenler varsa, bu da böyle olacak, kaçış yok. Ben bir sanatçının gelişimini izlemeyi sevenlerdenim. Nuri Bilge Ceylan'ın geldiği nokta da (bundan sonrasının merakını da kamçılayarak) beni çok tatmin ediyor, heyecanlandırıyor. Şu haliyle "Üç Maymun"da biraz ifrada vardırmaya başlayan aşırı estetizmini dizginlediği, muhteşem görüntüleri kadar muhteşem diyaloglarıyla sivrilen ve katman katman okunabilen nefis bir film "Bir Zamanlar Anadolu'da." Her şeyi bir kenara bırakın, tarifsiz güzellikteki "elma" planı için bile izlenebilir.

filmekimi 2011

2011-09-29T12:26:00.004+03:00

filmekimi yıl içindeki film festivallerinin en etkileyici programına sahip olanı. çünkü dünyanın önde gelen film festivallerinin büyük kısmı baharda yapıldığı için cannes, berlin, sundance gibi platformların en çok ilgi gören filmlerini toplamış oluyor. eh, bir anlamda !f istanbul'un önüne geçip belli sayıda filmi kapıyor, nisan'daki istanbul film festivaline kadar biraz tozlanması ya da insanların farklı metodlarla izlemesi muhtemel filmleri de ilk elden izletme işlevine sahip oluyor.

yani genelde iyi film ortalaması normal festivallerin çok üzerinde oluyor filmekimi'nde. bir de son birkaç yıldır getirilen film ve gösterim yapılan salon sayısının artmasıyla filmekimi bir haftalık sinema günleri deneyiminin ötesine geçmeye başladı. bu yılki program gerçekten de muazzam. haliyle dün lale kart sahiplerine çıkan biletlerin bugün tükenmeye yüz tuttuğu söylentilerine şaşırmamak lazım. eh, artık istanbul'da festival çılgınlığı da böyle bir şey. bin yıllık geyiği canlandırmam gerekirse, nisan ayında caddelerde uzun kuyruklar oluşturan, dört seansın tamamını dolduran "torino atı" vizyona girse kaç kişi tarafından izlenirdi derdiniz? ülkenin en büyük yönetmeninin cannes'dan ödülle dönmüş filminin boş salonlara oynadığını düşünürsek pek de umut yok! komik bir şekilde festivallerde canlanan bir sinema aşkından bahsediyoruz. cumartesi sabahı atlas sineması'nın önünden kimbilir kaç metre kuyruk uzayacak, ama bir gün bir arthouse filmi için sinema önünde kuyruk olduğunu göremeyeceğiz. kendimi de dışında tutmuyorum bunun, ama ben festival dönemi bir haftada 10-15 film izlemenin lezzetine bağlıyorum bunu, umarım ki çoğunluğun da motivasyonu bu olsun.

bu sene elbette en öne çıkan üç film lars von trier'nin "melankolia"sı, steven soderbergh'ün yıldızlar topluluğu "contagion"ı ve david cronenberg'in "a dangerous method"ı ("tehlikeli ilişki" çevirisine ne gerek vardı acaba?). gus van sant'ın "restless"ı da "dördüncü büyük" olarak değerlendirilebilir. bunların ötesinde benim için festivalin yıldızı "bisikletli çocuk." jean-pierre ve luc dardenne artık avrupa sinemasının en büyük yönetmenleri arasında ve her filmleri ilk gördüğümki kadar çarpmaya devam ediyor. bizim diyarda popülariteleri hala gereken düzeyde değil gibime geliyor, ama meraklısı zaten biliyordur. gözden kaçırmışlar için "söz," "oğul," "çocuk," "lorna'nın sessizliği," kısacası her filmleri çok özeldir.

lynne ramsay imzalı "we need to talk about kevin" cannes'da büyük övgü aldı. ramsay'in bir önceki filmi "morvern callar" intihar eden adamın sevgilisine bıraktığı kaseti soundtrack yapan, ağır ve karanlık bir filmdi. "kevin"ın da böyle çarpıcı detaylara sahip olmasını bekliyorum o yüzden. yine adadan devam edersek, hakkı teslim edilmemiş büyük oyuncu paddy considine'ın yönetmenliğini yaptığı ve başrolünde bir diğer büyük aktör peter mullan'ın olduğu "tyrannosaurus" etkileyici görünüyor. "jane eyre" de şu ana kadar yılın en yüksek eleştirilerini alan filmlerden birisi, izlenesi.

amerikan bağımsızları açısından bereketli bir program var. mike mills'in "thumbsucker"dan sonraki filmi "beginners" iyi eleştiriler aldı, ilgi çekici duruyor. farklı bir bilimkurgu gibi görünen "another earth," etkileyici bir psikolojik-gerilim havasındaki "martha marcy may marlene," jane campion'dan onaylı "sleeping beauty" ve sundance'te ödülü kapmış "another happy day" izlenebilir. ama buradaki en parlak iki film gözümüzü yollarda bırakan miranda july'dan "gelecek" ve cannes'da olağanüstü eleştiriler almış "the artist." bu son ikisi, filmekimi'nde nefesimi en çok kesen filmler diyebilirim.

keyifli filmlerin yönetmeni cedric klapisch'ten "acı tatlı tesadüfler" ve aki kaurismaki'den "umut limanı" avrupalılardan gözüme kestirdiğim iki film. zvyagintsev imzalı "elena" da rus yönetmenin önceki filmleri kadar çarpıcılık vaadediyor.

bir de kevinmacdonald'ın çok özel projesi "life in a day." londra'da afişlerini gördüğümde "filmed by you" cümlesini görünce vurulmuştum. youtube'da prömiyeri yapıldığında izlemediyseniz filmekiminde yakalamak ilginç olabilir. ama belki de bu filmi sinema perdesinde değil de işin ruhuna uygun olarak youtube'tan izlemek daha doğru olabilir!

şüphesiz lale kartla almaya başlayanlar almış, 1 ekim'e bırakanlar da seçkisini yapmıştır. ama olur a, benim gibi son dakikacılar vardır, umarım ki bu yazı onlara yardım eder.

ayakta kalmak: red hot chili peppers - i'm with you

2011-09-27T11:22:00.008+03:00

josh klinghoffer red hot chili peppers kadrosuna katıldıktan sonraki ilk çalışmalarından biri. çalmaya başlıyorlar, ama flea "bir eksiklik var" deyip panikliyor. diyor ki "bildiğim şeyi yapmadığı için korktum. john'ın yaptıklarını yapmıyordu ve kenarda kendi bildiğini çalmaya devam ediyordu." genç josh'ın john frusciante'yi taklit etmeye çalışmaması gerçekten takdire değer. zira 2000'lerin en iyi gitaristlerinden birisinin kötü bir kopyası olmak var işin ucunda. ama unutmamak gerekiyor ki o frusciante aslında red hot chili peppers'ın en kilit üyesi. 1999'da flea'nın akıllara zarar bas partisyonlarını geri çekmesi ve grubun müzikal merkezini frusciante'ye teslim etmesi red hot chili peppers'ı bugün olduğu büyüklüğe getiren en kilit hamlelerden birisiydi. bu yüzden frusciante'nin yokluğunda red hot chili peppers'ın bambaşka bir grup olması kaçınılmazdı.

madem john yoktu, iki ihtimal vardı önde: 1) flea yeniden öne çıkacak, volümünü (hem hacim hem de ses düzeyinden bahsediyoruz) 1980'ler ve 1990'lar başı albümlerindeki seviyeye çekerek funk'a yükleneceklerdi.
2) john'un yokluğunda teknik anlamda sound'larında hiçbir şeyi değiştirmeyecek ve josh'ın kendi stiliyle çalmasına izin vereceklerdi.

red hot chili peppers ikincisini seçti. soloları seven, şarkılara etkili arpejler ve küçük riff'ler attırarak grubun melodik kalbi olan john gitti, ön planda olmayan, asıl özellikleriyle aslında çok iyi bir ritm gitarist josh geldi. tüm fark bu aslında. red hot chili peppers'ın "i'm with you"dan önce tüm açıklamalarında (bunun grubun kariyerinin en önemli olması, başka bir bakışla yeni bir grubun ilk albümü olması) albüme atfettikleri değer bundan. red hot chili peppers artık başka bir grup ve 20 yıl önce 17 yaşındaki bir çocukken gruba aldıkları elemanın aslında en kilit üye olması, en nihayetinde de onsuz var olabileceklerini kabul ettirme durumu. özet bu.

"i'm with you" bu anlamda red hot chili peppers'ın ayakta kaldığını kanıtladığı için önemli. zira yeni dönemlerinin ilk albümü olarak görüldüğünde fena değil. "brendan's death song" gibi 2011 model "breaking the girl" ayarında bir şarkı var. gençlik günlerinin enerjisine sahip "goodbye hooray," "californication" döneminin balladlarını anımsatan "police station" 1970'lerin elton john'una selam duran "happiness loves company" ve grubun daha önce gitmediği bir yere ulaşmış, heyecan verici "even you, brutus" iyi şarkılar. ve "did i let you know" josh'ın sorumluluk aldığında hem gitarı hem de geri vokaliyle daha iyi işler başarabileceğinin kanıtı, müthiş bir parça, albümün en iyisi.

ama ilerisi için umut vermeyi bırakıp bir gerçeğe de odaklanabiliriz "i'm with you"yu dinlerken. john frusciante'li dönemin her bir albümü bundan iyi. ve gelin şöyle bir test yapalım: gelecek yıl istanbul'da izleyeceğimizi umduğumuz bir gruptan bahsediyoruz. red hot chili peppers sahnedeyken bu albümden kaç şarkı çalsın istersiniz?

loutallica

2011-09-26T12:27:00.002+03:00

artık duymayan kalmadığı için ıncık cıncık hikayesini anlatmak yersiz, ama kısaca girizgah yapalım: lou reed ve metallica birlikte bir albüm yaptı. gelecek ay yayınlanacak. ama albümün neye benzeyeceğine dair fikirlerimizin yayınlanan ilk şarkı "the view"la daha da netleştiğini söyleyebiliriz.

öncelikle altı çizilmeli, bu bir metallica albümü olmayacak. ilk başta lou reed'in gölgede kalmış şarkılarını arkada metallica desteğiyle yeniden kaydetme fikri söz konusuyken, plan değişmiş. lou reed'in berlin'de sahnelenecek "lulu plays" oyunu için yazdığı şarkıları birlikte kaydetmeye evrilmiş. işin yaratım kısmındaki beynin lou reed olduğunu bilmek önemli. zira lou reed pek çoklarının bıraktığı lou reed değil, "perfect day"i, "take a walk on the wild side"ı yaratmış müzisyen değil, hele aşk şarkılarının unutulmaz yorumcusu değil (ki hiç olmadı).

konuya yeterince hakim olmayanların reed'i bir leonard cohen kategorisine koyduklarını gördüğüm için müdahale etmek isterim. lou reed 1960'lar sonunda andy warhol ve john cale ile birlikte alternatif rock'ın başlangıç cümlesini yazan, 70'lerin başında da rock'ın gördüğü en büyük albümlerden birkaçını yapmış olan adam. ama o artık o adam değil. bir lou reed konserinde bulunursanız onun 1975 öncesi şarkılarını nasıl bozarak, vokal melodilerini monolog tonuna indirgeyerek söylediğini, kendi hitlerine bob dylan misali nasıl işkence ettiğini bilirsiniz.

son on-on beş yıldaki albümleri de farklı olmadı. albümlerinin içine girmesi gittikçe zorlaştı, çoğu zaman "raven" gibi proje/konsept işlerle müziğe ilgisini ayakta tuttu.

"lulu"nun günyüzü gören ilk şarkısı "the view"u dinlemeden önce metallica'nın kariyerine değil, lou reed'in son yıllarına bakmak gerekiyor bu yüzden. teatral ve zorlayıcı bir albüm bekliyorum ben; ve "the view" tam da böyle bir şarkı. reed'in melodi, ölçü gibi kuralları eğip bükmeyi sevmesinin sonucunda benzer bir "zorlayıcılığı" metallica'ya da yaşattığını düşünüyorum zaten. zira lou reed'in dur-kalk-hızlan-dur seyrinde giden vokallerini çerçeveleyecek melodik yapıyı kurmak kolay olmamıştır. lou reed'in ise umrunda bile olmaz. "metal machine music"le müzik endüstrisinin tarihinde gördüğü en büyük "siktir"i çeken adamdan bahsediyoruz.

"the view" bence iyi bir lou reed şarkısı, ama "lulu"da metallica'nın kendini daha çok gösterebildiği anlar olduğunu umuyorum (rolling stone yazarı david fricke "berlin"le "master of puppets"ın birleşimi gibi son derece heyecan verici bir tanımlama yapmıştı). şu haliyle coldplay ve florence and the machine ile birlikte en çok merakla beklediğim 2011 albümü "lulu." "the view" içinse aşağıdaki soundcloud linki işinizi görür.

The View by Lou Reed & Metallica

Işıklar karardığında: Nirvana - "Nevermind"

2011-09-24T14:16:00.004+03:00

bugün 24 eylül 2011. tam 20 yıl önce bugün, bizim kuşağımızın görüp görebileceği en büyük rock albümü "nevermind" yayınlandı. arşivden çıkarttığım (2008'de blue jean için yazdığım nirvana kitabından derlediğim) bir yazıyla selamlamak isterim bu başyapıtı...

IŞIKLAR KARARDIĞINDA

Kurt Cobain en sevdiği şarkılardan birisi olan ‘Louie Louie’nin meşhur riff’inin bir varyasyonu olan dört akoru çalar; fa, la diyez, sol diyez, do diyez... İkinci tekrardan sonra Dave Grohl abanır davullarına. ‘Smells Like Teen Spirit’ işte böyle açar “Nevermind”ı. Bu, rock tarihinin yeniden sıfırlandığı noktadır. Yaklaşık 40 yıllık tarihinin ardından gelen miladını temsil eder bu şarkı, bu albüm, bu grup ve bu akım. Rock’ın sahip olması gereken isyanı, öfkeyi, enerjiyi, doğrudanlığı, vahşiliği, çiğliği ona geri vermiştir bu adamlar. Bu yüzden rock tarihinin yeniden yazılmaya başladığı albümdür “Nevermind.”

Bir debut albüm olarak “Bleach” dünyayı yerinden oynatmamıştı, ama iki yıl içinde 35.000 satarak Nirvana’nın bir sonraki albümünü yayınlamasını garantilemişti. Ne var ki, daha fazlasını da getirdi “Bleach”; Sonic Youth elemanlarının tavsiyesiyle David Geffen grubu Geffen Records’a kattı. Bir sonraki albümleri için 16.000 dolarları ve Butch Vig gibi bir prodüktörle 16 günlüğüne kendilerine tahsis edilmiş bir stüdyoları vardı. Yaklaşık bir yıl içinde, Amerika’nın en ücra köşesindeki kent, dünyanın merkezi haline gelecekti.

Butch Vig’in stüdyosu Madison yerine Los Angeles’taki Sound City Stüdyolarında çalışmaya başladı grup. Ellerindeki materyallerin bir kısmı, kendi karavanlarıyla durmaksızın çıktıkları turnelerde de çaldıkları şarkılardan ve kayıtlara gelindiğinde hala bir kısmı tamamlanmamış olan Kurt Cobain bestelerinden oluşuyordu. Kayıtların sonlarına gelindiğinde Nirvana ve Vig, mixlerin üzerinden geçmesi için olaylara dışarıdan bakabilecek bir prodüktör arayışına girdiler. R.E.M.’le çalışmış Scott Litt ve The Smithereens’le çalışmış olan Ed Stasium listedeki isimler arasındaydı ama Kurt yeni gelecek bir prodüktörün “Nevermind”ın sound’unun diğer gruplar gibi duyulmasına neden olacağından korkuyordu. Ancak bir karar gerekiyordu ve Slayer’ın “Seasons In The Abyss”inde çalmış olan Andy Wallace tercih edildi. Wallace kanallardaki reverb’lerle oynamak gibi birtakım stüdyo işçilikleriyle albüme iyi bir cila çekti. Kurt Cobain ortaya gereğinden parlak bir sound çıktığını söylese de Wallace’ın çalışması grubun indie sound’unu mainstream’in de algılayabileceği bir hale getirmişti. Wallace ve Vig, “Nevermind” sonrasındaki rock sound’u anlayışını tamamen etkileyecek bir işe imza atmışlardı böylece.

Yine de Geffen’in en başından beri çok iddialı olduğunu düşünmek imkansız; zira ilk etapta Amerika için 45.000, İngiltere için ise 35.000 kopyası basılmıştı “Nevermind”ın. Albüm 24 Eylül 1991’de yayınlandı, ilk single ‘Smells Like Teen Spirit’ ise bundan iki hafta önce gün yüzü gördü. “Nevermind”ın birkaç hafta içinde Billboard’da ilk 30’a girmesi, Aralık ayında bir haftada 373,520 kopya satar hale gelmesinin müsebbibi de bu efsanevi şarkıydı. Kurt’ün “Nihai pop şarkısını yazmaya çalışıyordum” dediği kadar var; MTV şarkıyı günde yaklaşık 25 kere çalmaktaydı, öyle ki MTV Avrupa’nın tarihinde en çok çaldığı video olarak Guiness’te bile yer edecekti.

Billboard’da da beş farklı single listesine girmeyi başarmıştı; bunlar da Billboard Hot 100, Modern Rock, Mainstream Rock ve inanılmaz biçimde Hot Dance Music/Club Play (kulüplerde çalınma sayılarına göre) ve Hot Dance Music/Maxi Single Sales’ti (single satışlarına göre). Bütün bunların sonucunda ‘Smells Like Teen Spirit’in umutsuz ’90’lar gençliğinin sesi olduğu inancı hakimdi artık. Sadece birkaç ay yetmişti her şeyi değiştirmeye. Adını sanını kimsenin bilmediği Seattle’lı bir grup, milyonlarca dolarlık Michael Jackson prodüksiyonu “Dangerous”ı Aralık 1991’de Billboard zirvesindeki yerinden edecekti. İşte bu, post-punk döneminde özellikle Amerika’da hep halının altına süpürülen alternatif hareketin patladığı noktaydı. Artık popstarlar için başarı garanti olmayacak, plak şirketleri ayrıksı seslere de şans tanıyacak, sosyal ve politik duyarlılık sahibi gruplar da dinleyiciye ulaşabilecekti. Bu hareketin bayrağı grunge, en önde giden temsilcisi Nirvana’ydı. Sonraki iki yıl boyunca tüm dünya Amerika’nın Kuzeybatısından gelen bu uzun saçlı çocukların sesine kulak verecekti. Andrew Wood’un ölümünden sonra biten Mother Love Bone’un elemanlarınca toparlanan Pearl Jam, “Nevermind”dan birkaç ay önce çıkardıkları “Ten”in patlamasıyla akımın en popüler iki grubundan biri olacaktı. Üçüncü albümü “Badmotorfinger”la yer üstüne çıkan Soundgarden, dördüncü albümü “Superunknown”la grunge çağının en önemli albümlerinden birine imza atacak, Billboard’da bir numaraya ulaşarak ticari başarıyı da yakalayacaktı. “Grunge’ın dört büyükleri” arasındaki en depresif ekip olan Alice In Chains dahi “Dirt” albümüyle 3 milyondan fazla satacaktı. Diğer yanda ise Screaming Trees, Mudhoney, Tad gibi gruplar mainstream başarıyı yakalayamayıp ayın karanlık tarafında kalacaklardı deyim yerindeyse. San Diego’dan Stone Temple Pilots da Seattle çıkışlı olmamasına karşın grunge’ın yıldız yaptığı beşinci grup olacaktı, Brendan O’Brien prodüksiyonlu “Core” albümüyle. Belirtilen beş grup 1991-1995 arasında yayınladıkları albümlerle rock aleminin dikkatlerinin odak noktasında kaldılar. Örneğin Pearl Jam’in “Vs.”ı Amerika’da o güne dek yakalanmış en büyük ilk hafta satışına ulaşırken, Nirvana ve Soundgarden da bir numarayı gören albümler yaptılar.

Sadece yedi yıl ve birkaç albüm yetmiştir müzik tarihinin gördüğü en büyük devrimlerden birini yapmaları için. Rock müzikte öze dönüşü temsil eden, basit, doğrudan, içten ve aykırı müzikleriyle büyük olunabileceğini ispatlayan, her türlü farklı sesler için illa yer altına inmenin gerekmediği yeni bir dönemi başlatan grup oldu Nirvana. Tek başlarına değildiler, suç ortakları da vardı, ama grunge'ın elebaşları onlardı.

Ne var ki, grunge'ın sönüşü de patlaması kadar tantanalı ve hızlı oldu. Müzik endüstrisi ve genel anlamda kapitalizm grunge'ı da hemen merkezine aldı. MTV Michael Jackson'a gösterdiği muameleyi Kurt Cobain ve tayfası için de sergilerken moda dergileri "nasıl grunge giyinilir?" rehberleri yapmaya başlamıştı bile. Seattle'ın yağmurundan ve depresyonundan kaçıp sığındıkları garajda müzik yapan çocuklar artık Beatle-mania benzeri bir ilginin ortasına atılmışlardı. Kimisi tadını çıkarttı, kimisi buna en baştan restini çekti, kimisi de uyum sağlamaya çalışırken öğütüldü gitti.

Bütün bunların ortasında bir kuşağın sözcüsü ilan edilen gönülsüz mesih Kurt Cobain kalakalmıştı. Kendisinin hayatla ilgili çözemediği o kadar çok derdi vardı ki, ondan bir yanıt bekleyen milyonların baskısını kaldırabilecek durumda değildi. Hep hayalini kurduğu şeyin binlerce kat büyüğünü yaşadığında dehşete kapıldı ve bir Nisan günü bu dünyayı terk etti.

R.E.M.: Bir hikayenin sonu

2011-09-22T13:50:00.003+03:00

r.e.m. 31 yıllık bir hikayenin bittiğini duyurdu dün. üzüldüm mü? çok. ama şaşırdım mı? hayır. grubu gerçekten yakından tanıyanların bu karara şaşırdıklarını sanmam.

1997'de başlayan "üç ayaklı köpek" döneminden beri r.e.m. başka bir gruptu artık. bill berry'nin ayrılığı herhangi bir davulcu ayrılığı gibi bir şey değildi. r.e.m. de herhangi bir grup değildi ki zaten. rock tarihinde çok az grupta görülen bir bağlılık vardı aralarında. michael stipe'ın dediği şekilde, onlar bir aileydi, bill'in ayrılması da özellikle "ailenin kadınsı figürü" stipe'ı çok hırpalamıştı. sadece onu da değil: peter buck'ın anlattığı meşhur bir anı vardır. stipe ve basçı mike mills geç kalmasıyla meşhurmuş. "eskiden bill ve ben onlar gelene kadar stüdyoda takılabiliyorduk, ama bill gittikten sonra böyle bir şey kalmadı, ben de zamanında gittiğim için oturup dergi okuyarak onları beklemeye başladım. sonra bir gün tepem attı ve bir çalışmaya iki saat geç gittim. maalesef hala ortada yoklardı."

bill berry ayrıldıktan sonra grup tam zamanlı bir davulcu almadı. fotoğrafları hep üç kişiydi. dedik ya, başka bir gruptu bu. "up" gibi bir ayakta kalma albümünü yayınlamayı başardılar, "reveal" 2000'lerinin en hit şarkılarından bazılarını çıkarttı, "around the sun" kariyerlerinin en zayıf işi olarak kaldı. sonrasında ise bence r.e.m.'in a sınıfına yakışan "accelerate" ve yine iyi bir iş olan "collapse into now" çıktı. bu beş albüm muhtemelen r.e.m.'in kusursuz ilk on albümünün yanında soluk kalır, doğaldır. çünkü r.e.m. yorulmuştu, yıpranmıştı. bill berry'siz var olacaklarını göstermek istediler ve kanımca bunu başardılar, ama haddinden fazla yoruldular. bir de, bu esnada hareket alanları daraldı. "you are the everything"de davulcu berry'nin bas, basçı mills'in akordiyon, gitarist buck'ın mandolin çalması gibi deneyler kalmadı r.e.m. müziğinde. "new orleans instrumental works no. 1" veya "belong" veya "underneath the bunker" gibi arayışlar bitti.

her zaman şuna inandım, r.e.m., "integrity" (dürüstlük) ve popülerlik konusunda model bir gruptu. godspeed you black emperor da değillerdi, u2 da. bir raddeye kadar bir oyun oynadıklarının farkındalardı ve bunu da gizlemiyorlardı. ama ne müziklerine, ne de hayranlarına ihanet etmediler. olağandışı yükseklikteki standartlarının altında kaldıkları albümler oldu, ama ona bile en azından birkaç büyük şarkı ekleyebildiler. ve nihayetinde yolun sonuna geldiklerini hissettiklerinde "devam etmiyoruz" diyebildiler. eğer isteselerdi albüm yayınlamadan yollarda devam edebilirlerdi, zira r.e.m. artık albümleri satmayan ama sahnede hala canavar bir grup. her akşam sahne alırlar, stipe'ın "we're r.e.m. and this is what we do" anonsuyla başlarlar ve son otuz yılın en güzel şarkılarını çalarlardı. ve onları üç defa izlemiş birisi olarak sizi temin ederim, u2'yu üçüncü izleyişimde "tamam bu kadar yeterli" dediğim halde r.e.m.'i 10 kere daha izlerdim, zira sahnede hala nefes alıyorlar, kafalarına esen şarkıları çalabiliyorlardı.

bunu istemediler çünkü artık yolun sonuna gelinmişti. sanırım en sevdiğim gruplardan birisinin vedasından dolayı kendimi parçalamıyorsam bundandır. şaşırmıyorsam da, peter buck'ın bir zamanlar "sürekli derleme albümler yayınlıyorsa bir grup anlayın ki tükenmeye başlıyorlardır" dediğini bildiğimden, artık her yıl delüks albüm, konser kaydı piyasaya sürmelerinden işareti aldığımdandır.

dedim ya, r.e.m. en dürüst gruplardandır, dolayısıyla bugün "bitti" diyorlarsa gerçekten bittiğindendir. nasıl berry gittikten sonra asla dönmedi, r.e.m. de reunion turnesi gibi yollara sapmaz. şapkasını alır gider. stipe'ın dediği gibi partiden zamanında ayrılmayı istediler ve eve döndüler.

ben vedaları sevmem. bu yüzden en sevdiğim veda sözcüğü doktor brown'ın marty mcfly'a dediği gibi "gelecekte görüşürüz"dür. michael'ın sinemayla daha çok ilgileneceğini, peter'ın ise (geçen yıl tired pony projesi hatırlarda) çalmaya devam edeceğini öngörebiliyorum. mike ise bill gibi inzivaya çekilecektir gibime geliyor. hayatımın onlarca anına, hüznümden mutluluğuma kadar onlarca hissime fon müziği olan, daha önce tatmadığım duyguları tattıran, fark etmediğim detaylara uyandıran bu dört adamla ömrüm boyunca dost kalacağım ben. en sıkkın anımda "bad day"deki "broadcast me a joyful noise" gelecek aklıma, yaşlanmaya direndiğimde "these days"deki "we are young despite the years"ı söyleyeceğim. hep yanımda olacaklar zaten, yeni bir şarkı daha üretmeyecek olsalar da.

gruptaki favori adamım peter buck'ın sözleri veda olsun:
"mike, michael, bill, bertis [downs, yakın arkadaşları ve grubun danışmanı] ve ben harika dostlar olarak ayrılıyoruz. onları gelecekte göreceğimi biliyorum, bizi yıllar boyunca takip eden ve destekleyen insanları göreceğimi bildiğim gibi. belki bir müzik markette plakları karıştırırken, ya da bir kulübün en arkasında durup 19 yaşındakilerden oluşan bir grubun dünyayı değiştirmeye çalışmasını izlerken."

not: bundan üç yıl önce kendimce r.e.m. külliyatını çekme kaset için yazmıştım. yapmaktan en çok gurur duyduğum işlerden birisidir. bu ülkede böyle bir çaba var mıdır onu da bilmiyorum. bu veda yazısında o diskografiyi linkleriyle hatırlatmayı uygun buldum.

#0 Chronic Town
#1 Murmur
#2 Reckoning
#3 Fables of the Reconstruction
#4 Lifes Rich Pageant
#5 Document
#6 Green
#7 Out of Time
#8 Automatic for the People
#9 Monster
#10 New Adventures in Hi-Fi
#11 Up
#12 Reveal
#13 Around the Sun
#14 Accelerate
#15 Collapse into Now

My Glastonbury 2011

2011-09-09T11:28:00.002+03:00

glastonbury'ye gittik geldik, "yediğin içtiğin senin olsun, neler gördün anlat" diyenlere anlatmaya çalıştık. bu esnada iki tane dergiye de yazdığım için dönüp bir de bloga yazmak kendimi tekrar etmek olacaktı, onu da yapmadım. şimdi kanlı canlı, iki boyutlu haliyle glastonbury maceramızın filmini izleyebilirsiniz. bloga da not düşmek olsun...

the big c

2011-09-08T10:13:00.000+03:00

-aman tanrım! gerçekten sevdiğim insanlar arasında kansere yakalanan ilk kişisin! artık bambaşka bir insan olacağım.
-umarım biraz daha iyi bir insan olursun.

iki eski en iyi arkadaş arasında geçen bu diyalogu, "the big c"nin nasıl ustaca kaleme alınmış bir dizi olduğunun minik bir göstergesi olsun diye aktarmaya çalıştım. pek de başaramadım, zira "the big c" görüldüğü anda ısınılacak bir dizi olmadığı gibi cümlelerini okuduğunuz anda bayılacağınız bir senaryoya da sahip değil.

bu yaz ikinci sezonu başlayan "the big c," küçük ekranda görmeye alışık olmadığımız büyüklükte bir oyuncuya sırtını yaslayan o dizilerden. laura linney gibi bağımsızından blockbuster'ına kadar amerikan sinemasının her perdesinde gördüğümüz bir isim sürüklüyor "the big c"yi. işin açığı bu dizinin böyle bir desteğe de ihtiyacı var. zira konu son derece bıçak sırtı. 40'larında bir kadının ileri derece kanser olduğunu öğrenmesinin ardından gelişen olayları izliyoruz. cathy, bir yandan hayatının beklenmedik derecede çabuk sona yaklaşmasının şokunu yaşıyor, bir yandan kalan günlerinin tadını çıkarmak istiyor, diğer taraftan kendi sağlığının yanında çevresiyle de uğraşmak zorunda kalıyor. ilk sezonun 10 bölümü boyunca da hiçbir şeyi aceleye getirmeden, gerektiğinde bu gerçeği bir yakınına anlatmasını dahi yarım saate yaymaktan çekinmeyen bir tempoda anlattılar.

ama bir ayrımın altını çizmek lazım. "the big c" içerdiği tüm dram yoğunluğuna rağmen gözyaşartıcı bir bomba değil. aksine, cathy'nin dünyaya bakışındaki ironisiyle, diyaloglarındaki kara mizahla sıkça gülümseten de bir dizi. üstelik sarsak ama değer veren koca (harika oliver platt), takıntılı ekolojist kardeş, sorunlu ergen oğul ve dünyanın çevresinde döndüğü yakın arkadaş rebecca (yaşına rağmen hala çok güzel olan cynthia nixon!) gibi harika bir yan karakter ekibi de var. her biri fazlasıyla egzantrik ve her hareketleriyle sizi gülümsetme veya kızdırma potansiyeline sahipler. ama dediğimiz gibi, yapımcılar bıçak sırtında yürümeyi iyi beceriyorlar: ne kanser gibi ciddi bir meseleyi hafife alarak, ne de diziye 30 dakikalık bir televizyon ürününün kaldırabileceği ağırlığın fazlasını yükleyerek devam ediyorlar.

"the big c"nin ikinci sezonuna biraz geriden de olsa başladım. dizinin konusu ve laura linney gibi bir oyuncuyu yıllarca bağlayamayacağı fikrinden hareketle üç-dört sezonun ötesine geçmeyeceğini tahmin ettiğim için fazla bekletmeden, soğutmadan tadına bakmanızı tavsiye ederim. sessiz sedasız kayıp gitmesin bu güzel ve dokunaklı dizi.

amy winehouse (1983-2011)

2011-07-24T13:30:00.002+03:00

ingiltere'ye dair en sevdiğim şeylerden birisi, popüler müziği kültürlerinin en temel parçalarından birisi olarak kabul etmeleridir. bugün londra'daki bir hediyelik eşyacı dükkanına girdiğinizde kırmızı telefon kulübelerinin, big ben'in, buckingham sarayı'nın yanında the beatles veya the who ürünleri de bulursunuz. punk'ları da hatıra tabaklarının üzerinde görebilirsiniz. satılan tişörtlerin üzerinde sid vicious veya pete doherty de vardır. yerleşik ahlak anlayışının dışında yer alan figürleri de ülkenin kültürel mirasının bir parçası olarak kabul ederler.

ingiliz toplumunda kate moss'u kült figür yapan bir şey vardır. eğer naomi campbell'ın değil, onun yüzü varsa tişörtlerde, toplum, endüstri, koşullar ne der diye bakmadan hayatını yaşadığı içindir. amy winehouse da öyleydi. camden town'da bir tur attığınızda amy winehouse saçlı kızların sayısına inanamazsınız. aslında onun saçlarını, piercing'ini, giyim kuşamını taklit eden kızlar, amy'nin ne yaptığını düşünmeden yaşadığına özendiklerini gösterdiler bu şekilde. amy hareketlerine anlam katmaya, diğerlerinin hakkında ne düşündüğüne bakmadı. peşinden gelenler bu şekilde onun gibi olmak istediler.

amy geçen ay sırbistan'da sahneye çıktığında ne halde olduğunu umursamıyordu. ayrıldığı blake fielder-civil'e hala mesajlar atarken de kimin ne düşündüğünü takmıyordu. zaten son nefesini verdiğinde göğsünde hala blake'in adı vardı. ikisi birlikte dibe vurdular, blake yükseldi, amy kaldı. sıçramayı reddetti. bir tatilinde yerlerde sürünerek diğer tatilcilerin içkilerini arakladı. onun çöküşünü birinci sayfadan verebilmek için kapısının önüne yığılan medya ordusundan bir sigara isteyip içeri geri kaçtı. kendisinden bir röportaj koparan rolling stone muhabirine blake'e nasıl sakso çektiğini fotoğraflı olarak anlattı. ayakta duramayacağı kadar uçuştayken sahneye çıktı, kötüydü, ama kendisiydi. kendisindeyken çıktığında da taciz edildiğinde elemanı nasıl da yumrukladı ama! amerika'ya giremedi, "back to black"in topladığı grammy'leri kargoyla yolladılar ona.

amy'nin ölümü de yaşamı gibi oldu. açık açık "rehabilitasyona girmemi istiyorlar ama gitmem" dedi, "size bela olduğumu söyledim, iyi olmadığımı biliyorsunuz" dedi. biz bunu bile bile sevdik onu. o hayatını yaşadı, hayatını söyledi ve finali de ona uygun şekilde oldu. ölümüne üzüldüm, çünkü "back to black" gibi bir başyapıt olmayacak bir daha. o dumanlı sesten daha fazla nota duyamayacağız. ama ölümüne amy adına üzülmedim. onun yaşadığı hayat bu dünyaya uyan bir hayat değildi. kurt gibi, janis gibileri "normal" çevrimlerde yaşamazlar hayatı. bu dünya onlara uymaz, onlar bu dünyaya. amy ve onun gibiler yaşarlar, aydınlatırlar, ilham verir ve giderler. bizim gibiler, camden town'da saçlarını amy gibi yapanlar, yani "yarı-uyum sağlayabilmişler," kendisi çemberin içinde, kafası dışarıda olanlar, ışığından feyz aldı, sonsuzda yankılanacak sesinden. ve hayatına döndü. amy daimi karanlığa giderken.

wolf parade'den veda..

2011-07-06T20:08:00.005+03:00

günümüz dünyasında hiç bir gruba bel bağlamamak lazım sanırım.. çok sevip her yeni albümden sonra sıradaki albümü heyecanla beklememek lazım.. son bir yılda sevdiğim kaç grubun dağıldığı haberini aldım hatırlamıyorum ama sanırım içlerinde en çok wolf parade üzdü beni.. "bu taraflara gelirler mi acaba, tur tarihlerine bakayım" diye internet sitelerine girdiğimde bu röportajın linkiyle karşılaştım.. spencer ve dan yan projelerine daha fazla zaman ayırabilmek için ara vermişler üç albümü de ayrı ayrı şahane olan sevgili grubuma.. wolf parade'in ne olacağı belirsizmiş, zira artık yeni şeyler yapamadıklarını farketmişler.. spence ve dan yine bir araya gelir mi bilmem ama muhtemelen bir daha beraber görmeyeceğiz bu grubu..

aslında içten içe böyle bir şey bekliyordum bu adamlardan belki de.. sırf isimleri yürüsün, 40 yıl devam etsin grup diye aynı şeyleri yapmaya devam etmeyeceği belliydi bu "sanatçıların".. wolf parade'in hiçbir zaman arcade fire misali ortalığı yıkmadığı gerçeği de etkili olmuştur belki kararlarında (gerçi son yıllarda hangi grup arcade fire gibi kopup gitti ki?).. ama yine de bu grubun çok sağlam kemik bir kitlesi vardı ve onlar hüzün içindeler şu anda.. benim gibi onları bir kez olsun canlı izleyememiş bahtsızlar iyice perişan durumdalar.. haberi okuduğumda birkaç dakika için müziğe olan inancımı yitirdiğimi hissettim, "ben de müzik dinlemeye ara vereyim o zaman anasını satayım" dedim kendi kendime (cidden, çünkü son yıllarda beni wolf parade kadar coşturan, zıplatan, bağıra bağıra şarkı söyleten bir grup olmadı). şimdi biraz daha sakinim..

gerçeklikle yüzleşmem lazım.. el mahkum, spencer'ı moonface'te, dan'i handsome furs'de izlemekle avunmak durumundayız.. kendilerine "apologies to the queen mary", "at mount zoomer" ve "expo 86" için sonsuz teşekkürlerimi sunuyor, eski yan, yeni ana projelerinde başarılar diliyorum.. kendime de "as if you didn't know that it would sting, kissing the beehive" diyorum..

manic street preachers ne çalar?

2011-07-01T16:18:00.006+03:00

istanbul'un bu yaz göreceği en güzel konserlerin birkaçı bu hafta sonu santralistanbul'da olacak. suede, happy mondays, editors ve benim için en önemlisi manic street preachers. geçen ay nicky wire ile yaptığım röportaj şu an piyasadaki blue jean'de yer alıyor (dergi piyasadayken yazıları buradan paylaşmayı doğru bulmadığım için blogda yok). boş geçmiş olmayalım, q'da manics'in son konserlerinden birisinin setlisti ve konuşmayı seven efsane basçının yorumlarını paylaşalım... (elbette bu bir solo konser olmayacağı için bu kadar görkemli bir set olmayacak, ama yine de nasıl bir havuzdan şarkı seçtiklerini göstermesi açısından anlamlı)

Best of 2000's & Best of 18-28 (Final Part)

2011-06-26T09:38:00.007+03:00

2000'lerin en iyi albümleri listemin sonuna geldik.. ilk bölümünü şubatta yayınladığımı düşünecek olursak biraz tembellik yaptığımı söyleyebiliriz ama hızlı olmak neden her zaman iyi bir şey olsun ki..

son 90 albümü üç parçada (71-100 , 41-70 , 11-40) yayınlamıştım, listenin zirvesindeki ilk on albüm aşağıda..

10 - The Shins - Oh, Inverted World (2001)

2000'ler lo-fi indie rock'ını tanımlayan albümlerin başında gelir "oh, inverted world" muhtemelen.. daha ilk dinleyişinizde "ne tatlı bir albüm bu" diyeceğiniz, sonrasında ise derinlerine inmek isteyeceğiniz, indikçe de katman katman farklı güzelliklerle karşılaşacağınız bir albüm.. "new slang"in sakin muhteşemliğinden bahsetmeye zaten gerek yok ama ben "girl on the wing"i de bir o kadar severim.. james mercer'ın the shins'e ara vererek daha vasat işlerle yoluna devam etmeye karar vermesi büyük talihsizlik gerçekten de..

9 - The National - Boxer (2007)

2007'nin en iyisiydi "boxer".. grubun önceki albümlerindeki tüm güzellikleri alıp uçlarından biraz yontarak ve farklı yeni güzellikler ekleyerek "new york'un tindersticks'i" sıfatına layık görülür oldular bu albümle.. hangi birini saymalı bilmiyorum, "brainy", "fake empire", "slow show", "mistaken for strangers", "ada".. 2007'deki istanbul konserlerinde biz dünyalıların arasına inip şarkıları bizimle söylemelerini unutmam mümkün değil..

8 - Beach House - Devotion (2008)

2008'in en iyi albümü ise "devotion"dı.. insanı sımsıcak saran buz gibi bir albüm.. "cinli perili" demişim 3 yıl önceki yazımda.. başka hiçbir şeye benzemeyen müthiş şarkılardan oluşan bir yaratık bu.. "heart of chambers" ve "gila" en sevdiklerim..

7 - Morrissey - You are the Quarry (2004)

efsanenin yeniden doğuşuydu "you are the quarry" (ya da "morrissey, you are the quarry").. herkes ondan ümidi kesmeye başlamışken o tam da kendisine yakışır bir şatafatla döndü 2004'te.. her şey vardı albümde, apaçık politik göndermeler ("america is not the world", "irish blood, english heart"), moz usulü hastalıklı romantizm ("let me kiss you"), insanlığa ve toplumsallığa sataşmalar ("I have forgiven jesus", "how could anybody possibly know how i feel?").. seviyoruz seni garip adam..

6 - The Stills - Logic will Break Your Heart (2003)

kanada'nın 2000'li yıllarda indie rock'a katkıları tartışılmaz.. the stills da montreal'li neferlerden biriydi, geçtiğimiz aylarda dağıldıklarını açıklayana kadar.. ilk albümleri "logic.." taze, eğlenceli, enerjik ve oldukça da hisli bir albümdü.. "changes are no good", "love and death", "fevered", "lola stars and stripes" gibi güzellerin yanında "still in love song" gibi bir hit'i de barındırıyordu içinde..

5 - My Morning Jacket - Z (2005)

"Z" 2005'in en iyisiydi kuşkusuz.. önceki albümlerinden göcür göcür gitarlarına aşina olduğumuz my morning jacket bu albümde çok farklı bir çizgideydi.. daha "clean" gitarlar , bol bol synth, yer yer funk havaları.. ince ince işlenmiş bir albümdü "z", her ayrıntısı düşünülmüş bir bütündü ama yine de içine girmesi, bir çırpıda sevmesi oldukça kolaydı.. "lay low", "anytime", "what a wonderful man", "off the record" ve albümü dumanlı bir şekilde kapatan "dondante" en iyilerdi.. sonraki iki albümde denemelere, arayışlara devam etti bu çılgın rockerlar ama ikisi de "z"nin mükemmelliğinden oldukça uzak kaldı..

4 - Doves - The Last Broadcast (2002)

Doves'un fikirlerle, ilhamla dolu olduğu yıllardı.. ingiltere'nin en yaratıcı ve yetkin müzisyenlerinden olan bu manchesterlı üçlünün şahane ilk albümlerinden sonra ne yapacağı, "lost souls"u nasıl aşacağı merakla bekleniyordu, onlarsa apayrı bir şey yaptılar.. bir "lost souls 2" yerine daha aydınlık, indie'nin biraz daha pop duyarlılığına kayan daha enerjik parçalardan oluşan, ama yine de buram buram doves kokan bir albümle çıktılar karşımıza.. the last broadcast'i en iyi tanımlayan ifadelerden biri bence "zamansızlık".. 2000'ler rockının tüm güzelliklerini bünyesinde barındırmasına rağmen yıllar yılı dinlenip hala taze kalabilen az sayıda albüm olsa gerek.. "there goes the fear", "m62 song", "pounding", "the last broadcast" ve "friday's dust" öne çıkanlar..

3 - British Sea Power - The Decline of British Sea Power (2003)

"insanın en çok kanını kaynatan albüm" kategorisi olsaydı eğer "the decline of british sea power" açık ara birinci gelirdi.. sabahları vitamin niyetine alıyorum ben bu albümü, güne zinde başlıyorum.. "carrion" ve "remember me" ile coşup zıplıyorum evin içinde, "fear of drowning" ile boğuluyorum, "lately" ile kıyıya vuruyorum.. bir daha bir benzeri yapılamayacak bu albümün, biliyorum.. normal şartlar altında pek de iyi olduğu söylenemeyecek 2008 istanbul konserleri, sahneye çıkıp "lately"yi Yan ile birlikte söylememle hayatımın en muhteşem deneyimlerinden bir olmuştu..

2 - Interpol - Turn on the Bright Lights (2002)

"turn on the bright lights" hakkında ne söylenebilir? oradan buradan esinlenilmiş, özenilmiş falan filan.. ne farkeder? "untitled"ın duru girişinden "obstacle 1"ın mükemmel kompozisyonuna, "nyc"nin rahatlığından "stella was a diver and she was always down"un tedirgin edici güzelliğine her yerinden zerafet akan bir albüm bu.. interpol'ün üniversite yıllarımın en karanlık dönemlerinde cure ve smiths'in yanında yerini almasını sağlayan albüm bu işte..

1 - Doves - Lost Souls (2000)

"lost souls" demiştik az önce.. işte burada.. mükemmel bir albüm olsa da "the last broadcast" benim için hiçbir zaman "lost souls"un yerini tutamadı.. doves'un da böyle bir hedefinin olduğunu sanmıyorum zaten.. bu albüm bir yerde grubun sub sub'dan doves'a evrilme sürecinin ürünlerinden oluşuyordu ve muhtemelen bu yüzden "the last broadcast"in bütünselliğine kıyasla daha eklektik bir yapıdaydı.

ilk iki şarkı "firesuite" ve "here it comes".. bir albüm açılışı bundan daha iyi olamaz.. hemen arkalarından gelen kırılgan "break me gently" ise karanlık tonu sürdüyor ama zemini pasif agresif "sea song"la birlikte yavaş yavaş daha aydınlık şarkılara hazırlıyor.. "rise"la yükselişe geçen iyimserlik albümün her yanını sarıyor bir anda, ta ki kederli dev "the man who told everything" gelene dek.. "the cedar room" tonu yine yumuşatıyor, albümün enerjisini yeniden toparlıyor ama 2000'lerin benim için en güzel albümü "reprise" ve "a house"un tatlı melankolisiyse sonlanıyor..

"lost souls"un mükemmel olmadığının farkında olduğumu tahmin etmişsinizdir.. ama öyle bir yeri var ki hayatımda, ilk sıradan başka bir yere koyamam onu..

tüm liste için geçerli bu.. en başta da dediğim gibi, bu albümlerin buradaki yerleri özünde tamamen benim onları dinlerken hissettiklerimle, o yıllarda yaşadıklarımla alakalı.. bunu "bu niye yok, bunun burda ne işi var" gibi serzenişlere karşı bir disclaimer olarak da okuyabilirsiniz arzu ederseniz..

liste bitti.. sevgiyle kalın, müzikle kalın..

fırat

Clarence Clemons (1942-2011)

2011-06-19T10:42:00.002+03:00

Özgürlüğün nefesiydi onun üflediği, başkaldırmanın, kaçıp gitmenin, yenildiğinde bile ayakta kalmanın, daha güzel yenilmek için değil, bu sefer yenmek için hazırlanmanın coşkusu vardı saksofonunda. Kapağına kadar girdiği “Born To Run”ın rock tarihinin en parlak albümlerinden birisi olmasında Bruce Springsteen’den sonra aslan payını ona versek kimseye haksızlık olmaz. "Tramps like us, baby, we were born to run" derdi Bruce, sonrasında sen gökyüzüne doğru solonu üflediğinde inanırdık ona. Söylemesi bile gözlerimi doldurduğu için buraya yazmayacağım “Thunder Road”un nefis kapanış dizelerinin etkisi o solosuna başladığında daha da yakıcı olurdu.

Clarence Clemons, rock’ın şef saksofoncusu, E Street Band’in nefesi, artık bizimle aynı havayı solumuyor. Bugüne kadar solumak bile bizim için onurdu.

Nur içinde yat büyük usta…

serdar ortaç ve pink floyd

2011-06-08T13:50:00.003+03:00

dün gece yarısı haberdar oldum video'dan, izlememin ilk dakikalarında kelime bulamadım bile şaşkınlığımı tarif etmeye, sonra da twitter ahalisi olarak güldük eğlendik. sonra facebook ve twitter üzerinde olayın öfkeye döndüğünü, sunturlu küfürleri #wedontneednoserdarortac hashtag'ini gördüm. behey yabancılar, öfkeniz kime? "kötü söylemiş", "rezil etmiş" tamam. ama ben işin içinde "şanlı pink floyd'umuzu nasıl da diline dolar bu pespaye :((" hissiyatı aldığım için tepkiliyim. zira biz bu memlekette müziğe müzik gibi bakmayı hala öğrenemedik. bazı grupları kafamızdaki fildişi kulelerden indiremedik. pink floyd, pek çok kişi için müzikten çok ötesi, kutsal önem atfettiği bir grup olabilir. bu kişinin his dünyasında kurduğu ilişkidir ve kimse de buna dokunamaz. ama reel dünyada the beatles'la beraber rock tarihinin en çok albüm satmış, ortalama on evde bir albümü bulunan çok büyük bir gruptur. sizin mitolojik anlamlar yüklemenize bakmaz pop kültür, onun popülerliğiyle ilgilidir. bu anlamda tarihin en büyük progresif rock grubu olsa da, kategorik olarak poptur. hem de serdar ortaç'ın pop sayıldığı yerde, popoğlupoptur.

nasıl travis "baby one more time"ı çaldıysa, nasıl duman konserlerinde rock tarihinin klasiklerine dokunursa, nasıl lady gaga metal tişörtleriyle takılıyor, coldplay anvil'e güzelleme yapıyorsa, serdar ortaç da "another brick in the wall"u "yaz"ın nakaratına yedirebilir. artık müzikte sınırları savunmak için çabalamanın çok yersizleştiği bir noktadayız. ayrımı pop-rock-rap-metal vs.den değil, iyi ve kötüden yana yapmamanın eksiğini görüyorum ben bu serdar çemkirmelerinde.

serdar ortaç samimi midir, bir eş dost/prodüktör gazına mı gelmiştir (ki ortaç'la çalışan yapımcıların ondan daha çok müzik bildiğine de inanmıyorum), işin dalgasında mıdır, eğlencesinde midir bilmiyorum. yaptığı ilginç ve kendisini gündemin tepesine oturttuğuna göre ilgi çekici bir atraksiyon. o kadar. öfkelenecek bir durum değil.

bir röportajda ayça şen şöyle demişti: "bana ne dinlediğimi soruyorlardı ben de ters köşe olsun diye serdar ortaç diyordum. ama artık ters köşe kalmadı ki, her şey düz köşe."

interpol konserinden: say hello to the angels

2011-06-05T00:01:00.005+03:00

mor ve ötesi'nden devraldılar sahneyi, son albümün ilk şarkısı "success"le başladılar... hayır hayır, interpol konseri böyle başlamadı. çok daha gerisi var bunun, 2002'si, 2003'ü var. daha dinlemeden, lull'da (daha sonra arkadaşım olacak alper bahçekapılı'nın kaleminden) okuduğum an başlıyor interpol'ün bendeki hikayesi. "bu albümü bir yerlerden bulmalıyım" deyişim, bir kadıköy ziyaretinde buluşum... o kadar güzel, o kadar karanlık, o kadar hüzünlü, o kadar yalnızdı ki "turn on the bright lights," acıma eşlik edecek değil, uğrunda acı çekilecek albümdü. 20'li yaşların kafa bulanıklığını derinleştiren, sırf tadı daha güzel çıksın diye sevdanın en karasına daldıran bir albümdü o. öyle de oldu. bu kasedin diğer yüzü fırat dışında kimseye anlatmadığım, smiths ve cure dışında kimsenin eşlik etmediği bodrum katlarıma inişlerimde hep interpol vardı. hep "friends don't waste wine when there's words to sell" dedi paul banks, "nyc"de "i know you've supported me for a long time, somehow i'm not impressed" diyerek katilimle bile özdeşleşmeme yardımcı oldu. yarama dokundu, onu kanattı, büyüttü, acı çektirdi, bundan zevk verdi.

işte bundan hep çok özel oldu interpol, her adını andığımda burnuma bir ucuz şarap kokusu değirdiğinden. hiçbir albümleri "turn on the bright lights" vuruculuğunda olmasa da onlarda sevecek bir şey buldum. onların aynı yerde kalmama çabalarına (vasatlaşmalarına sebep olduysa bile) saygı duydum. nasıl ben daima 22 yaşında, saçları da kafası da dağınık çocuk olarak kalmayacaktıysam, bu da böyleydi...

işte 1 haziran 2011 interpol konseri, aslında 2003'ten başladı benim için. komik veya cheesy gelebilir ama gerçek bu. hayır, oralardan çok olmuştu geçeli, ama o konser beni daha ilk notasında, hatta belki de daniel kessler ile paul banks'i ilk gördüğüm anda o eski günlere, bir daha hatırlamayacağımı düşündüğüm hislere geri gittim. eski aşklar, eski dostlar, eski düşmanları gördüm. zaman işte, hepsi, her şey güzel bir anı olmuştu artık.

bol bol ilk albümden çaldılar. ve çok iyi çaldılar. genelde koyu mavi ışıklar altında, fazla kımıldamadan çaldılar, çok nadiren konuştular ama iletişimi en yoğun hissettiğim konserlerden birisiydi. "nyc," "untitled," "obstacle 1," "say hello to the angels," "the new," "leif eriksson" -isteyebileceğimden daha fazlasıydı. kessler'ın gitarı her zamanki keskinliğinde, banks'in vokali o vurucu "hissiz"liğindeydi. interpol'ün sahne duruşundaki kilit adam carlos'un yokluğu da koymadı, saçma sapan sahne önü uygulaması da. özel bir geceydi ve güzel olan, çok fazla kişide bunu görmemdi. katılımlar, beklenmeyen bir şarkıda gelen sürprizin coşkusu, bağırışlar -güzel bir kalabalık vardı. pek çoğunun yüzünden okunuyordu interpol'ün onlar için sıradan bir grup olmadığı.

güzeldi, çok güzeldi. bu yaz istanbul'da izleyeceğim bir konserde bu kadar etkileneceğimi zannetmiyorum...

interpol konserinden: obstacle 1

2011-06-02T18:43:00.004+03:00

bu yukarıdaki iki kötü fotoğraf interpol konserinden. birincisi sahne önünü gösteriyor, ikincisi ise bariyerin arkasındakileri. bunları ayıran, farkli fiyatlarda biletler var. bunu aciklamamama gerek yoktu aslında: memlekette kaniksanmis halde çünkü. o kadar ki, onde bir grup insanın arkasında olusan 10 metre civarı bir bölümde olusan boşluğu, interpol'un sıkı fanları arkasında geniş bir beton bölgeye çalmasını kimse yadirgamadi. sahne onu uygulamasına toptan karsı çıkmıyorum. ülkede kalabalığa girmeyi sevmeyen ama event'lerde olmayı isteyen önemli bir grup var. artı, memleketteki diehard fanlar bile beklemeye, yorulmaya, ter kokusuna gelemiyor (morrissey için ölüp biten yüzlerce insan vardır ama fırat ve ben mekana gittiğimizde bir kisi bile yoktu meydanda, ornekleri cogaltabilirim). emek harcamadan en onde olmanın kolay yolu da sahne onu uygulaması. pratik yararları var dolayısıyla hepten kalkmasını istesem realist olmaz. ama interpol gibi turkiye'de kemik kitlesi (cd alan, tüm albümleri bilen) taş çatlasa 2000 kişi olan bir gruba 2500 kişilik sahne onu yer ayırmak büyük hataydı. sahne onu biraz daha dar tutulabilir, saha icinin enerjisinin de gruba geçmesi saglanabilirdi. zira sahaicinde beklentilerimin üzerinde iyi bir kitle vardı.

bunları gazetemdeki konser kritiğimde yazmadım. blue jean'de de yazmayacağım. burada bizbizeyiz (şikayetlerinizi bize, memnuniyetinizi arkadaslarınıza hesabı). zaten pek çok meslektaşımın da yazmadığını tahmin ediyorum. çünkü onların da cogu sahne önünde olduğu için bu ucubeligin farkına varmamislardir. basın listesinde adımın yanına ne hikmetse sonradan tükenmez kalemle "saha ici" seklinde bir paraf atılmasaydı ben de varmazdim zaten.

amacım bok atmak, çok güzel bir konsere kusur bulmak, işleriyle her daim hayir duami alan organizasyona "cakmak" da değil. sadece konseri anlatacağım bir yazım daha olacak. bunda sadece istedim ki bu sahne onu ezberinin her grupta iyi sonuc vermeyebilecegi görülsün, burada orta büyüklükte bir grubun samimi hayranları bu kadar da haksızlığa uğramasın. gruplar da mütevazı kitleleriyle daha iyi iletişim kursun. seker de yiyebilsinler.

lady gaga: gerçekten böyle mi doğdu?

2011-06-01T10:00:00.002+03:00

bir müzik yazarı röportaj yapıyorsa en büyük başarısının görüştüğü kişiyi çözümleyebilmesi ve o kişiyi ambalajsız olarak sunabilmesi olduğunu düşünürüm. ama bu zor bir konudur. rock'n'roll aleminde hemen herkesin bir pozu olduğuna ve bunun da oyunun kuralı, onu daha zevkli hale getiren bir unsur olduğuna inanan birisi olarak, tüm gizemini yitirmiş birisini görmek heyecan verici değildir. (maskeli sanatçılar örneğinden gidelim) sanatçının maskesini hafiften sıyırdığını göstermesi yeterlidir örneğin; maskesini çıkarmış bir sanatçıyı, "senin benim gibi bir insan" olarak görmek ilgimi çekmez, david copperfield'ın havada uçmadığını, orada ip olduğunu bilecek kadar akıllı insanlar olarak "orada ip var!" yazısını okumak bana vakit kaybı olacaktır.

geçen ay nme için lady gaga ile görüşen (ve bence dünyanın en iyi rock röportajcısı olan) peter robinson bu çok zor dengeyi tutturdu. bir fırsatını bulup mutlaka okuyun (nme dergi konularını internet sitesine koymuyor, ama web üzerinde yazıyı paylaşmış bir hayırsever bulma ihtimaliniz yüksek). robinson, röportajı yaptıkları yer olan las vegas'ı anlatarak başlıyor. tepeden inerken kayalıkların gözünüze çarptığı, çöl ortasına kurulmuş bu parlak ışıklar kentinin içine girdiğinizde gördüğünüz gerçek yüzünü anlatıyor: fark ediyorsunuz ki onlar gerçek değil, o kayalıklar aslında kartondan. las vegas'ta bir konser öncesi sekiz saat geçirdiği lady gaga'nın da ne kadar gerçek olduğunu araştırıyor robinson. karşısında bulduğu kadın "born this way"in "express yourself"e benzediğini (robinson'ın "insanlar sen yapmışsan kesin bilerek yapmışsındır diye düşünüyorlar") söyleyenlerin baskısı karşısında kırılıveren küçük bir kız oluyor. röportaj sırasında ağlıyor, birden kendisini toparlayıp sinirle "sizin bunu düşünecek kadar aptal olduğunuzu düşünecek kadar aptal değilim" gibi tuhaf bir zincirleme önerme yapıyor, öfkeyle. bir yandan kendisinin bir imajlar toplamından ibaret olduğunu reddedip "şu anda her şeyimi yırtıp atıp, bir piyano başında bir şarkı söyleyip yine aklını başından alabilirim" diyor, diğer taraftan medya üzerine çok geldiği için mtv ödül töreninde kendi ölümünü sahneye koyarak "onlara istediklerini verirsem beni serbest bırakacaklarını düşündüm" açıklamasını yapıyor. lady gaga'nın nihai iddiası bu: sanatını hayatı yapmak. sahnede, albümlerinde gösterdiği kişi olmak.

david bowie'nin ziggy stardust'ta tasarladığı türden cinsiyetler üstü, muhtemelen dünyaya uzaydan inmiş bir meta-insan, sanatıyla ve söyledikleriyle dünyaya hükmedebilen bir karakter: lady gaga'nın olmak istediği şey bu. dışarıda 25 yaşındaki stefani germanotta, sahnede gaga değil. günlük hayattaki halini sahneye taşıyanların aksine, sahnedeki halini hayatına taşıyor. bu çok büyük bir iddia. hele amacınız "insanlık tarihinde kültürel olarak bir dönüm noktası" oluşturmaksa aklınıza getirmeyin bile. 7 gün 24 saat rol yapamazsınız, yorulur, bitap düşersiniz.

lady gaga da yoruluyor. bunu sadece "born this way" sonrası eleştirilere verdiği tepkiden çıkartmıyorum. "born this way"in tamamı yorgun bir sanatçının işi. tüm albüm nefes nefese, tüm albüm kan ter içinde. her anda her şeyi yapmaya çalışan, her şarkının içine yarım düzine melodi, beş deste ses efekti, üç-beş de farklı müzik türü sıkıştırmayı deneyen bir kayıt "born this way." ve 17 şarkı. bir oturuşta bitirmesi oldukça zor, ciddi kondisyon gerektiriyor. ya aman vermez bir mükemmeliyetçilikten, ya da korkunç bir yetersizlik duygusundan kaynaklanıyor böylesi (ki bir anlamda ikisinin kesişimi de mümkün). 90'lar rave'i tadındaki verse'ünden arkasında e-street band çalıyormuş kadar springsteen kokan bir nakarata geçen "hair" bile tek başına örnek aslında. "fashion of his love" efsane "dirty dancing" şarkılarından birisine new order'ın "bizarre love triangle"ının elbisesinin giydirilmiş hali gibi. ama onlar albümün en iyilerinden, bir de vasat örnekler var. metal başlangıcından sonra "like a prayer" öncesi madonna nakaratına geçen "bad kids" bu formülün tutmadığı bir tanesi mesela. bir de bıktırıcı tekrarlar var. "scheisse" ve "judas" "bad romance"ten ödünç nakaratlar; "highway unicorn (road to love)" ise "poker face"in salonuna edepsizce yerleşmiş. ya da o en yakıcı soru, albüme hakim "the edge of glory," "born this way" gibi euro-disco numaraları veya "the queen" ile "electric chapel" gibi pat benatarımsı şarkılarla mı yapacak lady gaga bahsettiği kültür devrimini?

tüm yoruculuğuna, hiçbir anında yeni bir şey vaadetmemesine karşın "born this way" aslında iyi bir pop albümü olarak anılabilirdi. diyelim ki, 2011'in en iyi üç pop albümünden birisi olacak. veya robyn'inkiler kadar, (mainstream'den seçersek) rihanna'yla katy perry'nin en formda halleri kadar iyi. ama lady gaga'nın çıtası orası değil. bowie'nin, the beatles'ın, elvis'in, madonna'nın yarattığı kültürel etkiyi kendi başına yaratmak istiyor. bundan 100 yıl sonra ansiklopedilerde bugünlere tarihsel, kültürel, sosyolojik olarak en fazla (belki de tek) şekil vermiş insan olmak istiyor. bu, sadece müzikle becerilebilecek bir şey değil. sadece müzikle becerilecek bir şey olsa da, elindeki materyal, hatta belki de sahip olduğu yetenek buna yetecek düzeyde değil. hırslı sanatçıları her daim severim ama bu, lady gaga'yı tüketecek kadar yoğun bir arzu. "born this way" (kırmakta olduğu tüm siber-rekorlara karşın) ilerlediği yolda istediği etkiyi yaratacak sanat eseri değil. dahası, ileride daha iyisini yapacağına dair umut besleten bir iş de değil.

olsa olsa görkemli bir kaybediş. ve zorunlu bir sıradanlaşma.

R.E.M. #15: Collapse Into Now

2011-05-26T21:19:00.004+03:00

bir röportajında şarkıların yazılış şekilleriyle ikiye ayrıldığını anlatır michael stipe. bir grup, uzun uzun, üzerinde aylarca çalışılarak tamamlanan şarkılardan oluşur. "at my most beautiful" böyledir mesela, stipe bu şarkı üzerine hatırı sayılır vakit harcadığını, nihayet bitirdikten sonra da hüngür hüngür ağladığını anlatır. ikinci gruba ise "kusmuk şarkılar" der. bir trans halinde, "olmuş" şekilde geliveren şarkılardır bunlar, adeta kendilerini yazdırırlar. "losing my religion"ın veya "man on the moon"un yazımı böyle olmuştur. bu yüzden daha çok değer verir stipe onlara, bu doğrudanlığı yüzünden adeta ilahi bir boyut yükler onlara.

"collapse into now"da böyle "çıktığına" inandığım bir şarkı var: "überlin." çok dolaysız, bir anda gelivermiş hissini taşıyor ve verse ile nakarat arasındaki farkı fazlasıyla bulanıklaştırması açısından da "losing my religion"ı anımsatıyor. iğne gibi ya da eski bir fotoğraf gibi batan bir şarkı "überlin." "monster" döneminden bu yana r.e.m.'in yaptığı en iyi single olduğunu düşünüyorum bunun. sound olarak ise peter buck'ın doyumsuz akustiğinin etkisiyle tam bir "out of time" numarası aslında. burada yalnız da değil üstelik. "oh my heart" bir "half a world away" sadeliğinde, "every day is yours to win" de yine aynı folk lezzetinde, "walk it back" de aynı şekilde. "accelerate"le 1980'ler sonuna dönmüşlerken "collapse into now"da 1990 başlarından devam etmeleri de son derece tutarlı zaten. sadece birkaç şarkıda yine hırçınlaşıyor buck'ın gitarı, "discoverer" veya "alligator aviator autopilot antimatter"da olduğu gibi "new adventures in hi-fi" tatları veriyorlar. ama bu bütünlüğü bozdukları anlamına gelmesin, zira r.e.m. konserlerinde her zaman böyle şarkılara ihtiyaç vardır.

ama bir r.e.m. albümünün en olmazsa olmazını (ve üç-dört albümdür ihmal edilenini) burada görmek beni en çok sevindiren. patti smith katılımıyla unutulmazlaşan "blue" albümün ("überlin"le birlikte) yıldızı. "country feedback" tarzında gitar uğultularıyla açılan ve karanlıkta yankılanan patti smith vokaliyle sizi kuytuya çeken (ve gerisinde "belong" benzeri bir stipe monologu bulunduran) bir şarkı bu. kalıp tanımaz şarkıları çoktandır yapmıyordu r.e.m. "blue" ile aslında r.e.m. katalogunda çok kıymetli katkıları bulunan "tuhaflar" sınıfına bir ek yapıyorlar ve"cinderella boy, you've lost your shoe" diye ne zamandır masal dinlememiş büyücek erkek çocuklarını bir masalla uykuya daldırıyorlar.

the stills will break your heart..

2011-05-18T17:43:00.003+03:00

ne güzel bir veda yazısı.. the stills dağılmış.. 15 nisan'da duyurmuşlar sitelerinden, kaçırmışım.. "logic will break your heart" ile bence 2000'lerin en güzel albümlerinden birine imza atmışlardı.. sadece o bile yeter bu kanadalı gençleri hürmetle anmaya..

ama insan üzülmeden edemiyor.. son albüm "oceans will rise" gayet hoştu, greg paquet okulu bitirip gruba dönmüştü, orjinal kadroyla yeni albümü bekliyorduk.. ama olmamış işte, devam edemeyeceklerine karar vermişler.. kendileri için en iyisi bu herhalde.. yolları açık olsun, biz de geride bıraktıkları üç güzel albümü dinlemeye devam edelim..

not: gerçekten tatlı bir gruptu the stills, dünya meseleleriyle de ilgilenirlerdi.. işte 2009'da bloglarında yazdıklarından bir alıntı:

"PS: Also, the Canadian government is leading an effort to veto the 2-degree limit at this year's G8 Summit in Rome. Scientists the world over have stated that if global warming exceeds 2 degrees centigrade, unfathomable and terrible environmental chain reactions are very highly likely to occur, and then we're all really, really screwed. It's too sad to just sit back and let that happen. Life matters. The world matters. People matter. Please check this site out to vote against Canada's effort to veto the 2-degree limit

Peace out...."

Macar Filminde Türk Stereotip..

2011-05-16T09:04:00.005+03:00

Geçen gün Macaristan Büyükelçiliği'nin AB dönem başkanlığı vesilesiyle düzenlediği bir film gösterimi vardı, kaçırmadım tabi ki.. 2005 yapımı bir Macar filmi, Csak szex és mas semmi (Just Sex and Nothing Else).. Hikayenin gayet yavan, karakterlerin sığ ve yeterince geliştirilmemiş olduğu vasat bir romentik komedi.. Uzun bir sitcom, belki bir Sex and the City bölümü tadında. Yer yer eğlendirdi tabi ki ama bir Istvan Szabo filmi gösterseler daha iyi olmaz mıydı diye düşünmeden edemedim (herhalde daha "light" bir filmle tanıtmak istediler Macaristan'ı).

Film başlamadan önce, yanımda oturan Macaristan Büyükelçisiyle kısa bir sohbet imkanımız oldu, henüz ilk tayinindeki genç bir diplomatla konuşurkenki rahatlığına ve sıcakkanlılığına hayran oldum. Bizim de böyle cana yakın büyükelçilerimiz yok değil tabi ki, ama keşke daha fazla olsa diye içimden geçirmiyor değilim. İzleyicilere gelirsek, 10-15 kadar diplomat dışında salon tamamen Endonezyalı gençlerden oluşuyordu ve şunu artık net bir şekilde biliyorum ki Endonezyalı izleyiciler film izlerken biraz abartılı tepkiler verebiliyorlar (her komik sahnede herhangi bir sınırlama olmaksızın kahkahalarla gülmek, romantik sahnelerde "wow, vuuu" gibi toplu sesler çıkarmak gibi). Salondan ilginç bir ayrıntı da, hemen önümüzdeki koltukta takriben 4-5 aylık bir bebeğin oturuyor olmasıydı (annesi yanındaydı tabi ki ama yine de garip bir görüntüydü, neyse ki uyanmadı film boyunca).

Gelelim esas konumuza.. Amerikan filmlerindeki, dizilerindeki Pakistanlı, Hintli göçmen stereotipini bilirsiniz; taksi şoförü, bakkal, kuru temizlemeci (gerçi bunlar genelde Güney Koreli ya da Çinli olur) vs. olarak karşımıza çıkarlar genelde. Çoğumuz Amerikalıların yabancılara karşı bu genellemeci ve sıklıkla küçümseyici tavrından rahatsız olmuşuzdur ama Amerikan kültür ürünlerinde o kadar sık kullanılmış, karşımıza o kadar çok çıkmıştır ki yadırgamayız artık. Çünkü son zamanlarda hem yapımcılar, senaristler, yönetmenler konunun hassasiyetinin farkına vardı, hem de biz bu konuları biraz daha hafife almayı, daha doğru bir ifadeyle "kötüye yormamayı" öğrendik.

Just Sex and Nothing Else esas itibariyle bu açıdan ilginçti benim için. Gösterim öncesinde konuştuğum evsahibi Macaristan Büyükelçiliğinin üçüncü katibi David'den ön bilgiyi almıştım: "filmde bir Türk karakter var, dönerci, umarım bozulmazsın zira biraz stereotip". "Merak etme, sorun değil" dedim ve içimden "muhtemelen bıyıklı, döner işinden az çok para kazanmış, kötücül bir karakterdir" diye geçirdim. Türklerin Avrupa sinemasında Amerikan yapımlarındaki Pakistanlı-Hintli karakterlerin muadili olmaya başladığını ise filmi izlerken farkettim. Ali karakteri esas kıza abayı yakmış, iyi kalpli ama epey saf (70'lerin Şaban'ını andırır biçimde salaklık derecesinde), sık sık kızı alıp Türkiye'ye götürmekten bahseden bir yan karakter. Filmdeki ana komik unsur Ali, tek varoluş amacı türlü saflıklar ve sakarlıklar yaparak komik olmak..

Ali

Wikipedia'ya inanacak olursak, Macaristan'daki Türk azınlığın nüfusu 3.000 civarında, yani toplam nüfusun onbinde üçü kadar.. Bu nüfusun çoğunlukla etkileşimi filmde gördüğümüz "kızı kapıp Türkiye'ye dönme hayalleri kuran saf dönerci" stereotipini yaratmaya, Macaristan insanında böyle bir Türk algısı yerleştirmeye yeter mi bilemiyorum. Avrupa'daki genel Türk göçmen algısının bu karakterin oluşumunda ana etken olduğunu iddia etmek yanlış olmaz sanırım. Tabi bu değerlendirmeyi tek bir film özelinde yaptığımı hatırlatmam lazım; sonuçta bu sadece bir film ve Macar halkının genel algısından ziyade yönetmenin/senaristin kendi özel deneyimlerinden yola çıkılmış olması kuvvetle muhtemel. Ancak, inkar edilemeyecek bir olgu var: toplumlarda göçmeler, azınlıklar, yabancılar, "başkaları", "diğerleri" her zaman dikkat çekmiştir ve kültürleri ve yaşayışları toplumun geneline göre çeşitli farklılıklar arz eden bu gruplar en azından popüler kültür ürünlerinde çoğunluktan abartılı biçimde farklı yansıtılagelmişlerdir. Macar Ali'yi böyle değerlendirmek lazım belki de..

Gerçek Endonezya'ya Giriş - Tangkuban Perahu

2011-05-09T19:01:00.012+03:00

Dün gerçek Endonezya'ya doğru ilk yolculuğuma çıktım. Saçma bir cümle tabi ki, ama buraya geldiğimden beri "Endonezya Cakarta'dan ibaret değil, gerçek Endonezya'yı görmedim henüz" deyip duruyordum ve Jakarta'nın da en az diğer bölgeler kadar hakiki olduğunu bilmeme rağmen kaptırmıştım kendimi bu fikre..

Kawah Ratu

Hedef Cakarta'nın doğusundaki Bandung şehri yakınlarındaki Tangkuban Perahu yanardağıydı. Sabah çıktım yola ve önce otobanda bir saat kadar gittikten sonra çok güzel ormanlık bir yolda (güzel, evet, ama Cakarta ve etrafındaki diğer yoğun yollar gibi motosikletlerle dolu bozuk bir yol) iki saat daha ilerledim ve 12.30 gibi yanardağın üç kraterinden ilki olan Kawah Ratu'ya ulaştım. Devlet akıllılık edip burayı milli park yapmış zamanında, hiç tahmin etmediğim kadar yerli turist vardı kraterin etrafında. İlk kez bir yanardağ krateri görüyor olmanın da etkisiyle epey heyecanlıydım açıkçası, gerçekten de etkileyici bir manzara vardı karşımda. Kraterlerle ilgili olarak öğrendiklerime hemen bir yenisini daha ekledim bu arada: berbat koku! En hafif tabiriyle çürük yumurta kokusu olarak tarif edebileceğim bu kokunun kaynağını anlamak zor değildi: yanardağın sürekli olarak saldığı sülfür (kükürt) gazı.. Kokuya tabi ki alışamadım ama takmamaya çalışarak devam ettim. Çapı yaklaşık 200 metre olan kraterin etrafında biraz dolaşıp fotoğraf çektikten sonra içine girilebilen tek krater olan Kawah Domas'a doğru yola çıktım.

yeşil..

Ne yalan söyleyeyim, gezimin en "normal" ama en hoş bölümü, Kawah Domas'ın yer aldığı bölgeye doğru ormanın içinden geçen patikadan ilerlediğim bölümdü. O güzelim ağaçların arasında öylece durup saatler geçirebilirdim, gerçek Endonezya buydu işte.. Cakarta'nın ne kadar da gereksiz bir şehir olduğunu yeniden hatırladım (bunu söylerken Endonezyalıları kırdığımı da sanmıyorum çünkü herkes Cakarta'nın sorunlarından bıkmış durumda).

Kawah Domas

Gayzer.. değmesin!

Kratere indiğimde yine ağır sülfür kokusu ve kraterden yükselen gazlarla dağın etrafını saran sislerin içiçe geçtiği müthiş bir görüntü karşıladı beni.. Burada daha az ziyaretçi vardı ama yine de yalnız olmayı tercih ederdim tabi ki. Kraterin ortasında kaynar suların fışkırdığı gayzerler vardı; en büyük ve en sıcak olanında insanlar fotoğraf çektiriyor, yerel satıcılar yumurta haşlıyordu (haşlanmış yumurtaları da ziyaretçilere satıyorlardı tabi ki). Daha az sıcak olanlarında insanlar ayaklarını suya sokuyorlardı, şifalıymış.. Kraterin çeşitli yerlerinde "sülfür ağızları" diyebileceğim yeşil renkli küçük delik/mağara benzeri oluşumlar vardı, ilginçti.

Sülfür ağızları

Rehberim yanardağın en son 1969'da patladığını söyledi; son patlamadan püsküren lavlardan yapılmış yumurtamsı taşlardan satın aldım, kandırılmış olabilirim, ama inanmayı tercih ettim.. Saat ilerliyordu, ceberrut Cakarta'ya yenilmeme sözümü tuttuğum için tebrik ettim kendimi ve aynı yoldan geri döndüm yaşadığım şehre, bir sonraki gerçek Endonezya maceramı fazla geciktirmemek ümidiyle..

Not: Bir sonraki hedef Krakatau!

Bir St. Pauli deplasmanı hikayesi

2011-05-05T08:47:00.008+03:00

malum, st. pauli dünyanın en rock'n'roll futbol takımı. şu anda bundesliga'dan düşmek üzere olmalarına rağmen yine de onların maçını izlemek bir futbolsever için hayatta gerçekleştirilmesi gereken şeylerden birisi. lise arkadaşım ve şu anda almanya'da yaşayan (ve yıl boyunca bana bundesliga ile ilgili normalde öğrenemeyeceğim şeyler anlatan) fikret bunu geçen hafta gerçekleştirdi. "yaz" dedim, kırmadı.

Hamburg’dan haftasonu gezmeye gelen tanımadığım biri. Eşi ve kendisinin iki bileti. Eşi maça gelmekten vazgeçmiş, St.Pauli'nin Kaiserslautern'le oynayacağı maçın deplasman bileti boşa çıkmış. Cuma sabahı çalan telefon ve “maça gelir misin?” sorusu. Hem de arabayla gidicez! Böyle soru mu olur?

Üstüne Vamos Bien üyesi bir arkadasin gönderdigi Polar ve t-shirt de geldi. Tarih 29 Nisan, Prens William evleniyormuş. Dünya ona kitlenmiş. "God save the Queen" iyi güzel ama bu saatten sonra banane!!!

2 Alman 1 Meksikalı 1 Türk, çıktık yola. Deplasman maçlarının tadı ayrıdır hep. Yolda durulan benzinci olayin tadı tuzudur. Benzincideki her türlü yiyecek tatsız tutsuzdur ama orada edilen muhabbetler tadından yenmez.

Otoparkın hemen yanından stada otobüs ver. Herkes aynı otobüse biniyor. Kurukafa logosunu taşıyan St.Paulililer, kırmızı giyen Kaiserslauternliler ve sarı Vamos polarıyla ben. Klişe olacak ama önemli, garip geliyor insana, kardeşçe kavgasız gidiliyor stada.

Aynı kapıdan giriyoruz stada, ev sahibi taraftarla. Deplasman tribünü girişinde polisler beliriyor, sayıları da fazla. Ama gerçekten gerek yok, zaten onlar da ilgilenmiyor, muhabbetteler.

Almanya’da stadda bira içilir. Bundesliga diğer liglerden böyle ayrılır. Biraya koşuyoruz hemen ama... Kartla alışveriş geyiği burada da var. Önce bir kart alıp kredi yükleyip sonra alabiliyorsun. Bunun olmadığı tek yer Millerntor. Çünkü protesto ediyorlar. İstemiyorlar. Burda da üç dört kişi hariç kimse gidip bir şey almıyor. O kartı istemiyorlar!!! Tabii biz de almıyoruz o zaman. Açlık had safhada, bira özlemi var, ama St.Pauli deplasmanında olmanın bedeli de bu herhalde.

Tribüne girer girmez üstte kocaman bayraklar. Hemen fotoğraf çekmek istiyorum, birden durduruyorlar. Bugün fotoğraf yok. Kaiserslatuern istasyonunda Neo-Nazi gösterisi varmış, tarih zaten 1 Mayıs. Tribün buram buram politika. İstemiyorlar fotoğraf filan. Ben yabancıyım abi kusura bakma, ver elini ayağını öpiyim beni dövme diyecegim sırada, makineyi kaldırdığım için teşekkür ediyorlar. Surata yumruk yemedim bir de teşekkür. Sonra yukarıdan, megafonla tezahüratları yöneten adam aşağı inip bir daha teşekkür ediyor, durumu anlatıyor. Üzerimdeki poların manasını soruyor, kırk yıllık kankası gibi sarılıp görev yerine dönüyor. Güzel adamın sözlük tanımı yerine bu adamın fotosu kullanılsın bence.

Tribünde baya kadın taraftar da var. Önümdeki üç kız nereden geldiğimi soruyorlar. Türk olduğumu duyunca biri Deniz Naki’ye aşığım ben diyor. Yanindaki, ben de Asamoah’a diyor. Bizim yanımızdaki Meksikalı da Naki tercihine katılıyor. Yahu bir dakika, n'oluyor? Maç izlemeye gelmiştik? Muhabbet komik bir hal alıyor ama tezahürat başladığında kızlar muhabbeti bırakıyor. Saygım sonsuz size!

Tribünde kontrol yok, hiyerarşi yok, bazen herkes aynı şeyi söylüyor, bazen de kafasına göre takılıyorlar. Kendi söylediği tezahürat eşliğinde dans eden koca koca adamlar! Eğlenceli.

Futbol mu? İki üç atak, cılız şutlar. Hiçbir aksiyon yok gibi.

Stad herhalde 45 bin kişilik, Kaiserslautern futbol kültürü çok üst seviyede bir şehir. Dortmund, Schalke filan bilinir ama bunlar onlardan da ilerideler futbol sevgisi olarak. İkinci ligden yeni geldiler. 2. lig seyirci ortalaması yaklaşık 40 bin!

Maç devam ediyor, tat tuz yok, taraftarlar bir anda doğal bir gelişim süreciyle en sevdiğim bestelerini söylüyorlar. Aslında bunu Almanya'da diğer takımlar rakip takımın taraftarını aşağılamak için "Siz kenesiniz" şeklinde söylüyorlar. St.Pauli taraftarı da "biz" şeklinde söylüyor. Şöyle:

"Biz keneyiz,
Asosyal keneleriz.
Köprü altinda, bazen de istasyonda uyuruz.
Biz keneyiz!"

(besteye şöyle bir aramayla ulaşabilirsiniz)

Sonra gol yiyor St.Pauli. Daha bir neşeleniyor tribün, bir dakikalik bir şoktan sonra. Federasyona küfür geliyor bir ara, ama uzun sürmüyor. Zaten o stadda sesleri pek duyulmuyor.

İkinci yari yağmurla başlıyor. Almanlar için futbol – hava ilişkisi ayrı bir romantik. Fritz Walter Havası diyorlar hafif yağışlı havaya. Kazanılan 1954 Dünya Kupası yüzünden. Hikayesi ilginçtir, şurada var okumak isteyene (son paragraf).

Fritz Walter de bir Kaiserslautern kahramanı. Yağmur üstüne rüzgar başlıyor, St.Pauli taraftarı coşuyor, "Hamburger Wetter" (Hamburg havası) diye beş dakika tempo tutuyorlar. "Biz soğuk yerin adamıyız bu havayı severiz! Fritz Walter’in değil bizim havamız!"

Ama takım çok kötü başlıyor ikinci yarıya. Bir basamak alttaki kızlar: "Ooooozan Pauli" (ooo St. Pauli, "S" harfini "Z" gibi okuyorlar. Ben de doğru telaffuz için Ozan dedim) diye başlıyorlar bagirmaya güzel bir melodiyle. 2 dakika içinde herkes bunu söylemeye başlıyor. Hani amigo tadında elinde megafon olan adamlar var ama hiç bir bireyselliği durdurmuyorlar. Dedim ya hiyerarii yok ve 3 kiiilik bir kız grubu deplasman tribününü yönlendiriyor. Çimdikleyin lan beni!!!

Bu tezahürat çok uzun sürdü. Çok eğlendiler bunu söylerken, sürekli de dans ettiler. Ama ikinci golü yiyince birden sesler kesildi. Birkaç dakika sonra tek tük bağırmaya başladılar, ama zaten özellikleri şarkı söylemek, tezahürat değil. Ben de bana maç başında verdikleri bayrağı sallamaya başladım. “Scheissegal” (Farketmez) diye şarkı söylediler. İkinci lig mi? Scheissegal!

Che resimli bayraklar açıldı, rengarenk olanları vardı aralarında. Afrika ülkelerinin bayrakları. 1 Mayis’a kısa bir selam. Tekrar gülümsedi insanlar. Bir ara Nazilere küfür geldi. Kaiserslautern ırkçı bir yer diye duymuştum, onlara da küfür geldi. Yan tribünden geçen sene 2.ligde liderlik için aynı stadda oynadıklara maça gönderme bir pankart açıldı. 3-0’i hatırla gibi. Yine yenilmişti Pauli. Pauli tribününden kahkaha koptu. Bunu da umursamıyorlar. Bu kadarı bana bile fazla!!!

Ne yazık ki bu güzel insanlar tekrar 2. lige gidiyor. Ama hala mutlular, hala gülümsüyorlar. Asosyal keneyiz diye bağırıyorum ben de. Asosyal kene olmak insanın hoşuna gider mi? Benim gitti. Köprü altında da uyurum, istasyonda da. Farketmez.

Beni maça davet eden arkadaşımın bu sezon 7. deplasmanı. Hannover, Stuttgart, Dortmund... ve Kaiserslatuern. Hepsi kayıp. O açıklıyor durumu mac sonu bana.

Scheissegal!

-Fikret Özer

seattle supersonics: 1967-2008

2011-05-01T18:53:00.007+03:00

dün akşam nba'de playoff konferans yarıfinalleri başladı. tabii ki çoğunluğun dikkati heat-celtics veya lakers-mavericks serilerinde olacak. ama benim gözlerim bu seviyenin çaylağı iki takımın karşılaşmasında: oklahoma city thunder ve memphis grizzlies eşleşmesinde. bundan on yıl önce olsa, adı seattle supersonics - vancouver grizzlies olacak olan seride.

tabii ki bilenler bilir, derdim vancouver'la değil, seattle supersonics'le. nba'de tuttuğum tek takım olan, artık anılarda kalmış olan takımla. eh, 1990'ların başında ilk gençliğe adım atmış birisi olarak bunun sebeplerini tabii ki basketboldan çok müzikle ilgili sebeplerde aramak gerektiğini saklayacak değilim. grunge'ın başkenti olduğu için sevdim sonics'i. ve de ne güzel bir zamanda sevdim! muhteşem lider ve efsanevi savunmacı gary payton'lı, döneminin en atletik uzun adamı shawn kemp'li, buz adam detlef schrempf'li bir kadroydu o. aynı zamanda nate "mr. sonic" mcmillan'lı, üçlükçü pivot sam perkins'li, (ertesi yıl gelen) jim "ilvanlım" mcilvaine'li güzel bir ekipti. anlayarak izlediğim ilk nba senesinde chicago önünde 4-2 ile final kaybetmişlerdi. şimdi tekrar bakınca "keşke kazansaydık" desem de o yıllardaki saflığımla "ertesi seneye" deyip geçmiştim. jordan'lı bulls'a karşı ertesi sene de pek şansları olmazdı ki (zaten finale de çıkamadık bir daha).

ben sonics'i çok sevdim, o müthiş üçlüsüyle de, harika renkleriyle de, tek şampiyonluklarını 1979'da kazanmalarıyla da (punk grubu the presidents of the united states of america'nın bir röportajda söylediği üzere "smashing pumpkins'in hakkında şarkı yazacağı kadar" güzel yıldır!), arada geçen durgun yıllarıyla da, sonrasında gelen ray allen-rashard lewis dönemiyle de... ve son olarak kevin durant'ın seçilmesiyle biteceğini umduğumuz, ama ne var ki kötü sona adım adım yaklaştığımız karanlık çağıyla da...

o durant'li sene (2008) mümkün olduğunca doyasıya yaşadım sonics'liliğimi. gülmeyin, hepi topu 20 galibiyet alınan o kötü sene, bir anlamda çok güzeldi. seattle'ın sonics'e sahip olduğu son sene olduğu için değil, durant etrafında kurulan bir takımın emeklediğini görmek, gideceklerini bilsek de, bir umut, belki kalırlar diye gelecekte daha iyi olacağını düşünmek güzeldi. sadece durant değil, ribaunt canavarı nick collison, asistçi frodo luke ridnour, şimdilerde kendini daha iyi göstermeye başlayan jeff green, tecrübeli kurt thomas... yetersiz bir kadroydu, seattle tarihine yakışmayacak bir galibiyet sayısıyla bitirdiler, ama yine de güzeldi. o yüzden olacak, mümkün olduğunca çok maçlarını izlemeye çalıştım. tribünlerde pearl jam basçısı jeff ament'ı görüp sevindiğim de oldu, taraftarın iyi kötü desteğini görüp gelecek için umutlandığını da...

sonrası malum, hiçbir spor takımının başına gelmemesi gereken şey oldu ve seattle taşındı. daha doğrusu kaçırıldı. yıldızlarınızı kaybedersiniz, küme düşersiniz, iflas edersiniz: bunlar sporun içindedir. ama bir takımın tamamen silinmesini kabullenmek zordur. ben kabullenemedim de zaten hala. hala o sarı-yeşilli takımı en çok seviyorum, hala eski nba live'ları indirip oynuyorum zira benim için nba asla eski nba olmayacak. organizasyona dair heyecanımın, keyiflerimin, umutlarımın, acılarımın, yani o ligle bağımın çok büyük bir kısmını kaybettim. şimdi sporu sevdiğim için ve elbette işim gereği takip ediyorum nba'i, ama asla aynı mesafeden değil. hep bir kırgınlıkla. birisi yere düştüğü anda tekmeyi basacak olan adamların yönettiğini bilmenin güvensizliğiyle.

tam 41. yılında amerika'nın en güzel şehirlerinden birisinden kaçırılmış o güzel takımın hatırasına saygı duruşunda bulunmak için iyi bir fırsat gibi geldi, sonics'i şimdi sahiplenenler playoff'tayken hazır. ha, benimki kayda geçmek olsun, yoksa nba'in adının geçtiği her anda yine nükseden bir kalp kırığı benimkisi...

not: seattle'ın "katliyle" ilgili gerçeklere vakıf olmak için "sonicsgate: requiem for a team"i izlemenizi öneririm. tek kelimeyle muhteşem ve çok duygusal bir belgesel. aynı zamanda youtube'daki sonicsgate kanalına takılın. maçlara gidip seattle pankartları açmak gibi gerilla eylemler yapıyorlar ki gerçekten güzel işler çıkıyor bazen.